Bayezid Paşa Camii

Kâğıda değil, kayaya yazılmış bir vakfiye

Bu caminin en şaşırtıcı yanı, caminin kendisi değil.

Bayezid Paşa yalnız bir cami yaptırmadı; bir de vakıf kurdu. Bu vakıf, pek çok taşınır malın yanı sıra Merzifon'dan Terziköy'e kadar uzanan geniş bir araziyi kapsıyordu.²

Vakfiyeler genelde kâğıda yazılır, bir sandıkta saklanır. Bunun vakfiyesi ise şehir merkezinde, Leğenkaya mevkiinde som kayanın üzerine nakşedildi. Ali Yardım'ın ifadesiyle türünün tek örneğidir: Anadolu'da bir vakfiyenin doğrudan kayaya işlendiği başka bir yer bilinmiyor.²

Kitap, kitabenin bugün nerede olduğunu tarif ediyor: köprüden karşıya geçip sola dönüldüğünde, elli metre kadar ileride sağdaki dağın eteğinde. Üstünden yapay bir şelale akar ve kitabenin artık cam bir koruması vardır.¹

Okunması altı aydan fazla sürdü

Zaman ve hava, taşı yiyip kitabeyi okunamaz hâle getirmişti. Prof. Dr. Ali Yardım onu estampajla — ıslak kâğıdı ya da bezi taşa bastırıp kabartmasını çıkarma yöntemiyle — harf harf çözdü.²

İlk gidişinde çantaya koyduğu estampajdan ancak elli kadar kelime okuyabildi; bunlar dağınıktı, metin bütünlenmiyordu. Otuz kelimenin daha okunabileceğini düşünüp 13 Eylül 2000'de ekibiyle İzmir'den Amasya'ya dört günlük bir yolculuk daha yaptı. Bu kez kitabenin yıpranmış yerlerinin kelime kelime, satır satır estampajını aldı; bazılarını iki üç kez tekrarladı. İkinci gidiş 25 kelime daha kazandırdı ve çözülen kelime sayısı 75-80'e ulaştı. Ancak o zaman metnin anlamı ortaya çıktı.²

Çalışmanın nasıl bir uğraş olduğunu anlatan bir ayrıntı: Yardım, kendisiyle yapılan bir görüşmede bazı kelime ve harfleri rüyasında gördüğünü söylemiştir. Aktaran: Amasya Valiliği, kitabın Sunuş bölümü.²