Şehrin eserleri · Türbe

Halkalı Evliya Türbesi

Kapısında yazan ad başka, halkın kullandığı ad başka. Ve zemininin altında, artık girilemeyen bir kat var.

1479 Şahruz Hatun Şehirüstü Mahallesi

Asıl adı Şahruz Hatun Türbesi. Ama kimse öyle demiyor. Türbede bulunan halkalar yüzünden halk ona “Halkalı Evliya” ya da “Halkalı Dede” diyor.

Bir yapının resmî adıyla yaşayan adı arasındaki fark, çoğu zaman o yapıya kimin sahip çıktığını gösterir.

📜 Belgeler ne diyor?

Türbe, Amasya il merkezinde Şehirüstü Mahallesi'nde bulunur ve 1479 yılında vefat eden, “Sarı Hatun” olarak da bilinen Şahruz Hatun için yaptırılmıştır. Adı bazı okumalarda Saruze Hatun diye de geçer.^1, 2

Kimin için yapıldığı tahmin değil: üzerindeki Arapça kitabeden anlaşılıyor. Kitabeye göre türbe, Şadgeldi Paşa'nın torunlarından Serasker Burak Bey'in kızı Şahruz Hatun'a aittir.^1, 2

Kitabeyi nerede arayacaksın: güney duvarında, zeminden 185 cm yükseklikte, 50×60 cm ölçülerinde.^1, 2 Yani göz hizasının biraz üstünde; başını kaldırman gerekiyor.

1479Şahruz Hatun'un vefatı^1, 2

185 cmKitabenin zeminden yüksekliği^1, 2

50×60 cmKitabenin ölçüsü^1, 2

Zeminin altındaki kat

Bu türbenin zemin seviyesinin altında bir cenazelik katı vardır.^1, 3

Cenazelik nedir? Anadolu'da türbeler genel olarak dört bölümden oluşur: mumyalık (cenazelik), oturtmalık, gövde ve üst örtü. Cenazelik en alt kattır, ziyarete kapalıdır ve genellikle yarı yüksekliğe kadar toprağa gömülüdür; havalandırma için küçük bir giriş ve mazgal pencereler bırakılır. Selçuklu dönemi türbelerinin vazgeçilmez bir unsuruyken, Beylikler döneminden itibaren yavaş yavaş ortadan kalkmıştır.³

Bu yüzden burası sıra dışı. Ketil'in incelediği 23 Amasya türbesinden yalnızca 6'sında cenazelik katı bulunuyor.³ Halkalı Evliya onlardan biri — üstelik 1479 gibi geç bir tarihte.

🗣️ Halk ne anlatır?

Geçmiş kaynaklarda ve halk arasındaki yaygın inanışta, cenazelik katındaki naaşın — Şahruz Hatun'un — hiç bozulmadığı, yüzünün sadece sararmış bir şekilde durduğu ifade edilmektedir.^1, 2

Bunu doğrulamak artık mümkün değil. Cenazelik katına inilen açıklığın üzerine beton bir kapak dökülerek geçiş tamamen kapatılmıştır; alt kata inmek mümkün değildir.¹

Türbe bugün halk tarafından sıkça ziyaret edilen önemli ve manevi bir odak noktasıdır.¹

Bu iki bölümü neden ayırdık? Yukarıdaki kitabe, ölçüler ve cenazelik katı belgeye dayanır. Naaşın bozulmadığı anlatısı ise inanışa dayanır — kaynaklar da onu “ifade edilmektedir” diyerek, yani aktararak veriyor.¹ İkisini karıştırmıyoruz; ama inanışı küçümsemiyoruz da. İnsanların yaşadığına inandığı şeyler de bu şehrin hafızasının parçasıdır.

Oradayken şunlara bak

Halkaları ara. Türbenin bugünkü adı onlardan geliyor.¹
Güney duvarına dön ve başını kaldır. Kitabe zeminden 185 cm yukarıda, elli altmış santimlik bir taş.^1, 2 Arapçadır; okuyamasan da yerini görmek bile bir şey anlatır: bu yapı kimliğini gizlememiş.
Zemine bak. Altında bir kat var; girişi betonla kapatılmış.¹
Ve şunu düşün: buraya gömülen kişi Şadgeldi Paşa'nın torununun kızıydı.^1, 2 Şadgeldi Paşa'nın kendi eseri olan Saraçhane Camii ayakta; Şadgeldi Paşa Türbesi de şehrin başka bir köşesinde. Bir aile, şehre dağılmış hâlde duruyor.

Künye

Tarih: 1479 — Şahruz Hatun'un vefat yılı^1, 2 (15. yüzyıl)
Asıl adı: Şahruz Hatun Türbesi^1, 2
Diğer adları: Halkalı Evliya · Halkalı Dede · Sarı Hatun · Saruze Hatun¹
Kim yatıyor: Şahruz Hatun — Serasker Burak Bey'in kızı, Şadgeldi Paşa'nın torunlarından^1, 2
Kitabesi: Arapça; güney duvarında, zeminden 185 cm yükseklikte, 50×60 cm^1, 2
Cenazelik: Var; girişi betonla kapatılmış^1, 3
Konum: 40.648234, 35.828855 — OpenStreetMap'ten doğrulandı
Kitapta: Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, s. 48

📍 Haritada aç

Kaynaklar

Kültürel Miras Boyutuyla Amasya (Amasya: Amasya Üniversitesi, BAP Projesi SEB-BAP25-0233, 2026), 48.
Osman Fevzi Olcay, Amasya Şehri (Amasya: Amasya Belediyesi, 2010), 144.
Zeynep Küpra Ketil, Amasya Türbeleri (Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019), 46-47, 86. — s. 46-47: Şahruz Hatun Türbesi'nin künyesi ve kitabesi. s. 86: türbelerde cenazelik katının tanımı, Selçuklu'dan sonra terk edilişi ve incelenen 23 Amasya türbesinden yalnız 6'sında bulunduğu kaydı.

Bu sayfa fotoğrafsızdır. Kitapta bu türbenin karesi yok. Güncel fotoğrafı çekildiğinde eklenecek (bkz. Fotoğraf listesi).