Şehrin eserleri · Türbe

Akbilek Türbesi

Şehrin batısında, Karaman Dağı'nın eteklerinde küçük, sade bir yapı. İçinde yatan adamın bir öğrencisi Şeyhülislam oldu.

ö. 1524 Bahşi Halife Akbilek Mahallesi

Osman Fevzi Olcay, bu zatın büyüklüğünü anlatmak için tek bir cümle yeterli bulur: “İbn Kemal'in hocasıdır.”² İbn Kemal — Kemalpaşazade — Osmanlı'nın Şeyhülislamı, döneminin en büyük âlimlerindendir. Tefsir ve hadisi Amasya'da, bu adamdan okudu.^2, 3

Gördüğün mütevazı yapı, işte o hocanın mezarının üzerinde duruyor.

📜 Belgeler ne diyor?

Adı kitabesinde “Sonusalı Molla Bahşi Halife Hazretleri” diye geçer.¹ Aslen, o dönemde Amasya sınırları içinde yer alan Erbaa kazasına bağlı Sonusa nahiyesinde doğup büyüdü.^1, 2

Olcay, “Amasyalıdır” demenin kuru bir iddia olmadığını özellikle anlatır: o devrin mülkî teşkilatında Erbaa, Niksar, Tokat, Çorum, Kayseri, Canik gibi yerler Amasya'nın sınırları içindedir. Üstelik tahsil çağına gelince Amasya'ya gelmiş ve burayı vatan edinmiştir.²

Nerede okudu? Arabistan'a giderek dönemin en yüksek âlimlerinden ders aldı:^1, 2, 3

İmam Süyûtî — İslam ilimlerinin en üretken isimlerinden.
Şeyhülislam Zekeriya el-Ensârî
Şemseddin Muhammed es-Sehâvî — hadis ve tarih âlimi.

Sonra Amasya'ya döndü ve kırk yıl boyunca aralıksız eğitim ve öğretimle uğraşarak çok sayıda insan yetiştirdi.^1, 2 Olcay, dönemin kaynaklarından Şakâyıku'n-Nu'mâniyye'nin onu yaratıcı bir zekâ ve kuvvetli bir hafıza sahibi olarak övgüyle andığını aktarır.²

Hicrî 930 / miladî 1524 yılında Amasya'da vefat etti.^2, 3 Geriye iki eser bıraktı: Mi'râcü'l-ulâ fî tefsîr-i Sûreti'l-İsrâ ve Tenbîhü'l-gabî fî rü'yeti'n-Nebî.^2, 3 Kazancı Mahallesi'nde bir mescit de yaptırmıştır.³

Gördüğün yapı yeni

Burası uzun süre yalnızca baş ve ayak taşından oluşan basit bir mezardı. Amasya Belediyesi 2000'li yıllarda üzerine kare planlı, kırma çatılı ve çatısında ahşap fener bulunan bir türbe yaptı.^1, 3

Karıştırma: yapı yeni, yatan kişi eski. Bu sayfada anlatılan beş yüz yıllık hikâye yapının değil, mezarın hikâyesidir. Olcay, cenazenin “Karaağaç Meydanı” denilen, Akbilek bağlarının yolu üzerindeki küçük bir türbeye defnedildiğini yazar.²

🗣️ Halk ne anlatır?

Peki neden “Akbilek”? Bilek, kolun el ile dirsek arasındaki kısmıdır — yani abdestte yıkanan yer. Türbenin yanındaki caminin imamı, Ayşegül Şen'e bunu şöyle anlatmış:³

Bahşi Halife bir vaazında abdestin faziletlerini anlatıyormuş.
Abdest alınan uzuvların ahirette nur gibi parlayacağından söz ediyormuş.
Orada bulunanlardan bazıları “bu nasıl olabilir?” diye içinden geçirmiş.
Bahşi Halife “işte böyle” diyerek kollarını açmış; abdest aldığı yerler nurlar içinde aydınlanmış.
Bundan dolayı ona “Akbilek” demişler.

Aynı imam, Amasya'ya gelenlerin Pirler Türbesi, Kurtboğan Türbesi ve Bahşi Halife'nin türbesini mutlaka görmesi gerektiğini söylemiş.³ Bir de ikinci bir anlatı aktarmış: Ankara Savaşı zamanında Timur Amasya'ya ilerlerken şehirdeki evliyalar konusunda uyarılmış; “gerçekten evliya varsa bana iki çuval akrep toplayıp göndersin” demiş. Bahşi Molla mübarek elleriyle akrepleri toplayıp göndermiş ve Timur saldırmaktan vazgeçmiş.³

Tarihler tutmuyor — ve bu önemli

Ankara Savaşı	1402
Bahşi Halife'nin vefatı^2, 3	1524
Arada geçen süre	122 yıl

Bahşi Halife, Ankara Savaşı'ndan 122 yıl sonra vefat etti.^2, 3 Yani anlatının geçtiği anda onun yaşıyor olması mümkün değil. Bu bir hata değil, halk anlatısının nasıl çalıştığının örneğidir: büyük bir olay, büyük bir adın etrafında toplanır. Amasya'da Timur'la birlikte anılan asıl kişi bir başkasıdır — Pir İlyas.

Bu sayfa anlatıyı silmiyor; yanına tarihi koyuyor. İkisini ayırmak, ikisine de saygıdır.

Oradayken şunlara bak

Çatıdaki ahşap fenere. Kare plan, kırma çatı, tepesinde fener — 2000'li yılların işi.^1, 3
Kitabedeki “Sonusalı” kelimesine. Beş yüz yıl sonra bile memleketi adının yanında duruyor.¹
Konuma. Karaman Dağı'nın etekleri, şehrin batısı; merkeze uzak.¹ Buraya gelen, bilerek gelir.
Ve şunu düşün: Amasya'nın bir Şeyhülislam yetiştirmiş olmasından çok, bir Şeyhülislam'ın hocasını yetiştirmiş olması anlamlıdır.

Künye

Kim yatıyor: Akbilek Bahşi Halife — kitabesinde “Sonusalı Molla Bahşi Halife Hazretleri”¹
Vefatı: H. 930 / 1524, Amasya^2, 3
Doğduğu yer: Erbaa kazasına bağlı Sonusa nahiyesi — o dönem Amasya sınırları içinde^1, 2
Hocaları: İmam Süyûtî, Şeyhülislam Zekeriya el-Ensârî, Şemseddin Muhammed es-Sehâvî^1, 2
Öğrencisi: İbn Kemal (Kemalpaşazade) — tefsir ve hadisi ondan okudu^2, 3
Eserleri: Mi'râcü'l-ulâ fî tefsîr-i Sûreti'l-İsrâ; Tenbîhü'l-gabî fî rü'yeti'n-Nebî^2, 3
Bugünkü yapı: 2000'li yıllarda Amasya Belediyesi — kare planlı, kırma çatılı, ahşap fenerli^1, 3
Konum: 40.6487976, 35.8005733 — dış kaynaktan doğrulandı
Kitapta: Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, s. 47

📍 Haritada aç

Kaynaklar

Kültürel Miras Boyutuyla Amasya (Amasya: Amasya Üniversitesi, BAP Projesi SEB-BAP25-0233, 2026), 47.
Osman Fevzi Olcay, Amasya Şehri (Amasya: Amasya Belediyesi, 2010), 54-55. — “Akbilek Bahşi Halife” maddesi: İbn Kemal'in hocası oluşu, Sonusa'da doğuşu, hocaları, kırk yıllık ders hayatı, H. 930 (1524) vefatı, defnedildiği yer ve iki eseri.
Ayşegül Şen, Amasya Şehir Merkezindeki Dinî Ziyaret Yerleri (Yüksek Lisans Tezi, 2019), 57-58. — “3.9. Akbilek (Bahşi Halife) Türbesi”: yapının 2000'li yıllarda inşası, İbn Kemal'in talebeliği, 1524 vefatı ve iki eseri, Kazancı Mahallesi'ndeki mescidi; cami imamından derlenen “Akbilek” ve Timur menkıbeleri.

Bu sayfa fotoğrafsızdır. Kitapta bu türbenin karesi yok. Güncel fotoğrafı çekildiğinde eklenecek (bkz. Fotoğraf listesi).