Sağdaki minareye bakın: yivler düz değil, dönerek dolanıyor.
Adı buradan geliyor.1 Ortadaki sekizgen gövde
Cumudar Türbesi'dir.2 Cami bu karede harap hâlde —
kaynaklara göre uzun süre terk edilmişti.3Eski Amasya arşivi.
📜 Belgeler ne diyor?
Sultan II. Gıyasettin Keyhüsrev döneminde,
Necmettin Ferruh Bey tarafından 1237-1247 yılları arasında
yaptırılmıştır.4Selçuklulardan günümüze kalan önemli
eserlerden biridir.1
Adı her zaman bu değildi: Osmanlı belgelerinde Pervane Bey Camii diye
geçer, Evliya Çelebi ise ondan Mahkeme Camii diye söz eder.5
Cami sade yapısıyla dikkat çeker. Asıl gösterişli olan
minaresidir — ve o minare sonradan yapılmıştır.
“Burmalı” ne demek?
Gövdeyi dönerek dolanan yivler.
Minarenin taş gövdesindeki oluklar düz yukarı çıkmaz;
burgu gibi döner. Ad buradan gelir.5
Ama bu minare caminin ilk minaresi değildir. Yapının
ahşap olan ilk minaresi1590 depreminde ve
1602 yangınında hasar görmüş, 1730'daki büyük yangında tamamen
yok olmuştur. Yerine, taş yapısına uygun olarak, dönerek dolanan
yivlerin oluşturduğu burmalı/yivli taş minare inşa edilmiştir.5
Yani caminin adı, kendisinden yaklaşık beş yüz yıl sonra yapılmış
bir parçadan geliyor. Ahşap minare yanmasaydı bu cami başka bir adla
anılıyor olabilirdi.
Sekiz yüz yıl
1237–47
Necmettin Ferruh Bey camiyi yaptırır.4
1590
Deprem. Ahşap minare hasar görür.5
1602
Yangın. Ahşap minare yine hasar görür.5
1730
Büyük yangın. Ahşap minare tamamen yok olur; yerine
burmalı taş minare inşa edilir.5
1930'lar
Uzun süre terk edilip harap olan cami,
Ziraat Bankası'nın tarım aletleri ambarı olarak
kullanılır.3
1962
Esaslı surette tamir edilir, minaresi tamamlanır,
ihya edilerek ibadete açılır.3
1974
Kubbeleri bakırla kaplanır.3
Bir deprem, iki yangın, bir terk ediliş ve bir ambar dönemi.
Bu yapı ayakta kalmayı başardı ama üzerindeki her katman bir felaketin
izini taşıyor.
Yanındaki türbe ve içindeki mumya
Cumudar Türbesi, camiye bitişik olduğu için
“Burmalı Minare Camii Türbesi” olarak da bilinir.
Yapı kare kaide üzerine sekizgen planlıdır; içten kubbe,
dıştan konik külahla örtülüdür.2
Kümbet aslen Ferruh Bey ve oğluna aittir. Ama bugünkü adını
onlardan almaz: İlhanlılar döneminde Şehzade Cumudar'ın mumyasının
burada tutulması sebebiyle bu isimle anılır.2
O mumya artık burada değil. Şehzade Cumudar bugün
Amasya Müzesi'nin mumyalar salonundaki
sekiz mumyadan biridir.6
Türbe, adını hâlâ orada olmayan birinden alıyor.
👁️ Tanıklar ne gördü?
1645 · Evliya Çelebi. Evliya'nın “Mahkeme Camii” dediği
bu yapıda5 gözüne iki şey çarpar: Çatısı tahta örtülüdür. Birçok
mumyalanmış cesetler oldukları gibi bu camideki hücre içinde tabutlarında
duruyor. Minaresi tahtadır.7
Evliya'nın gördüğü minare, 1730 yangınında yok olacak olan ilk, ahşap
minaredir;5 bugünkü burmalı minare onun yerine yapıldı. Tabutlardaki
mumyalar ise yüzyıllar sonra müzeye taşındı. 1928'de onları mahzenden
çıkaran genç bir öğretmenin anısını Amasya Müzesi
durağında anlatıyoruz.
Evliya'nın sözleri Ali Tuzcu'nun derlemesindeki Türkçe çeviriden
aktarılmıştır.
Evliya Çelebi bu camiyi anlatıyor
Canlandırma
Evliya Çelebi
1611–1682 (?) · Elli yılda on ciltlik Seyahatnâme
EVLİYA ÇELEBİ
Devam etmek için kutuya dokun
Bu bir canlandırmadır. Anlatılanların tamamı Evliya Çelebi'nin
Seyahatnâme'de bu camiyi “Mahkeme Camii” adıyla andığı yerden, Ali Tuzcu'nun derlemesindeki Türkçe çeviriden gelir;7
sadeleştirildi, hiçbir bilgi eklenmedi. Görsel, yapay zekâyla (Google Gemini) üretilmiş bir canlandırmadır; bağlantı yavaşken yerine 17. yüzyıl kıyafetinden esinlenerek ayrıca çizilmiş bir resim görünür. Ses, yapay zekâyla (ElevenLabs) üretilmiştir; tarayıcı bu dosyaları çalamadığında cihazınızın kendi makine sesi okur. Kimsenin gerçek sesi değildir.
Yivleri parmağınla takip et
Minarenin dibine git ve bir yivi seç. Gözünle yukarı doğru
takip et: düz çıkmıyor, gövdenin etrafında dönüyor. Bütün
mesele bu; caminin adı bu hareketten geliyor.5
Sonra taşa bak. Bu minare 1730'dan sonra yapıldı;
caminin gövdesi ise 1237-1247'den.4, 5
Aradaki beş yüz yıl, taşın rengi ve işçiliğinde okunabilir mi?
En son kuzeydoğu köşesine dolaş: orada, camiye bitişik
sekizgen bir türbe var.2 İçinde bir zamanlar bir
şehzadenin mumyası duruyordu.
Oradayken şunlara bak
Minarenin dönen yivlerine.5
Bakır kaplı kubbelere. 1974'te kaplandı.3
Kuzeydoğu köşesindeki Cumudar Türbesi'ne. Kare kaide,
sekizgen gövde, konik külah.2
Caminin sade gövdesine. Gösteriş minarede.
Karşıya, Taşhan'a. Cami Bakırcılar Çarşısı'nın arkasında,
Taşhan'ın karşısındadır.2
Künye
Tarih
1237–12474
Yaptıran
Necmettin Ferruh Bey, II. Gıyasettin Keyhüsrev döneminde4
Bugünkü minare
1730 yangınından sonra; burmalı/yivli taş5
İlk minare
Ahşap; 1590 depremi ve 1602 yangınında hasar gördü, 1730 yangınında yok oldu5
Bu sayfadaki her olgusal bilgi aşağıdaki kaynaklardan birine dayanır.
Ali Yardım, Amasya Burmalı Minâre Câmii Kitâbeleri (Ankara: Amasya Valiliği Kültür Yayınları, 2004), 1.
Zeynep Küpra Ketil, Amasya Türbeleri (Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019), 15-16.
“Burmalı Minare Camii ve Türbesi”, TDV İslâm Ansiklopedisi (Erişim 25 Haziran 2026).
Edip Uzundal, Sultan II. Abdülhamid Dönemi'nde Amasya Sancağı (Sosyal, Ekonomik, İdarî ve Demografik Yapı) (Tokat: Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2017), 166.
Ülkü Duman, Anadolu Selçukluları Devrinde Amasya Şehri (Niğde: Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010), 37-38. — Minarenin tarihçesi (37); Evliya Çelebi'nin “Mahkeme Camii” adı ve Osmanlı belgelerindeki “Pervane Bey Camii” adı (38).
Öznur Akgül, Tarihi Varlıkların Sürdürülebilir Turizm Açısından İncelenmesi: Amasya Şehri Örneği (Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020), 67.
Ali Tuzcu, Seyahatnâmelerde Amasya (Amasya: Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2007), 68-69. — Evliya Çelebi'nin camiler listesinde “Mahkeme Camii”: tahta çatı, tahta minare ve hücredeki mumyalar.