Adım Adım Amasya

Şehrin eserleri · Cami

Pir Mehmet Çelebi Camii

Kitabesi yok. Bu yüzden tarihini kimse kesin söyleyemiyor — ve dört ayrı adla anılıyor. Bir yapının kimliğini bulmak her zaman kolay değil.

15. yüzyıl Dere Mahallesi Güney yaka
Pir Mehmet Çelebi Camii: tek kubbeli harim ve üç bölümlü son cemaat yeri
Pir Mehmet Çelebi Camii. Perrot Arşivi (Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, Fotoğraf-13).

Dört ad, tek cami

Kaynaklarda dolaşırken bu yapıya dört ayrı adla rastlarsın. Hepsi aynı camidir; adların her biri başka bir şeyi anlatır.

Pir Mehmet Çelebi CamiiYaptıranın adıyla1, 3
Murad CamiiKaynaklarda ve halk arasında1, 2
Pazar CamiiA. Gabriel'in 1934'teki çalışmasında1, 2
Sığır Pazarı CamiiBulunduğu mevkiden3

📜 Belgeler ne diyor?

Cami, Amasya merkezde Dere Mahallesi sınırlarında, Mustafa Kemal Paşa Caddesi üzerindedir.1, 2 Kuzucular yeri daha ayrıntılı tarif eder: Yassı Kaya'nın hemen altında, Çakallar Suyu'nun kıyısında, Sığır Pazarı denen mevkide.3

Yapıyı Hoca Süleyman Çelebi'nin oğlu Pir Mehmed Çelebi yaptırmıştır.1 H. 913 (1507) yılında caminin vakıfları düzenlenmiştir.1, 3 Kitap ayrıca eşi Kamer Hatun'un bu yapıya bir cüzhan — yani Kur'an okumakla görevli bir kişi — vakfettiğini kaydeder.1

Kitabesi yok. Yapının kesin yapım tarihini veren bir kitabe bulunmadığı için tarihlendirme mimari izlere dayanıyor.1 Aşağıdaki tablo, kaynakların bu konuda nerede ayrıldığını gösteriyor.

Kitabesi olmayan bir yapı nasıl tarihlendirilir?

Taşta tarih yoksa geriye iki yol kalır: mimari benzerlik ve arşiv kaydı. Kaynaklar ikisini de denemiş ve farklı yerlere varmışlar.

KaynakVerdiği tarihNeye dayanıyor
A. Gabriel (1934), naklen Oltulu15. yüzyılın ilk yarısı Mimari izler. Oltulu, yapının “hangi tarihte ve kimin tarafından yaptırıldığının bilinmediğini” da ayrıca yazar.2
Kitap15. yy ilk yarısı ya da 15.–16. yy Mimari izlerden yola çıkarak; iki aralık birden verilir.1
Selim ÖzcanXV. yüzyılın sonu Şehzadeler dönemi yapıları çizelgesinde.4
Kani KuzucularH. 913 (1507) Bu bir yapım tarihi değil: vakıfların düzenlendiği yıl. Yapının en geç o tarihte var olduğunu gösterir.3

Bu bir çelişki değil, bir belirsizlik. Kitabe olmadığı için kimse kesin konuşamıyor; herkes elindeki ipucuna göre bir aralık veriyor. Künyede bu yüzden “15. yüzyıl” yazıyor — kaynakların hepsinin içine sığdığı en dar ifade budur.

1507 ise sağlam bir alt sınır: vakıfların o yıl düzenlenmiş olması, caminin o tarihte çoktan ayakta olduğunu söyler.3

🏛️ Yapı nasıl?

Tek kubbeli, örneklerine sık rastlanan tarzda bir camidir. Küçük bir kubbeyle örtülü kare planlı bir hacim ile önünde üç açıklıklı, yanları kapalı bir son cemaat yerinden oluşur.2, 3

Son cemaat yerinin orta bölümü daha dar tutulmuş ve açıklık Bursa kemeri ile geçilmiştir; yan bölümler daha geniştir ve orada sivri kemerler kullanılmıştır. Son cemaat yeri kuzey duvarından yükseltilmiş, bu kısma tuğlalarla geometrik süslemeler işlenmiştir.2

Beden duvarları moloz taş, minare tuğla, kubbe kurşun kaplıdır.2

Minareye nasıl çıkılır? Minare batı cephesine bitişiktir ama kendi kapısı yoktur: girişi, ibadet mekânının içindeki bir kapıyla sağlanır.2 Yani müezzin ezana çıkmak için önce camiye girmek zorundaydı.

Bir eşi var. Kuzucular, bu caminin Kilari Selim Ağa Camii ile aynı boyutlarda ve aynı tipte olduğunu yazar.3 İkisini aynı gün görmek, dönemin “standart” mahalle camisinin neye benzediğini anlatır.

Oradayken şunlara bak

Künye

Yapım
15. yüzyıl — kesin tarih bilinmiyor1, 2, 4
Yaptıran
Pir Mehmed Çelebi — Hoca Süleyman Çelebi'nin oğlu1, 3
Vakıfları
H. 913 (1507)'te düzenlendi1, 3
Diğer adları
Murad Camii · Pazar Camii · Sığır Pazarı Camii1, 2, 3
Plan
Kare planlı harim, tek kubbe, üç açıklıklı son cemaat yeri2, 3
Malzeme
Moloz taş; minare tuğla, kubbe kurşun2
Kitabesi
Yok1
Konum
40.651498, 35.834005 — OpenStreetMap'ten doğrulandı
Kitapta
Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, s. 41

📍 Haritada aç

Kaynaklar

  1. Kültürel Miras Boyutuyla Amasya (Amasya: Amasya Üniversitesi, BAP Projesi SEB-BAP25-0233, 2026), 41.
  2. Ersel Oltulu, Amasya'nın Anıtsal Eserleri ve Hızır Paşa Külliyesi Restitüsyon ve Koruma Önerisi (İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006), 56-57. — Künye fişi ve mimari tarif: üç bölümlü son cemaat yeri, Bursa kemeri, tuğla geometrik süsleme, minarenin içeriden girişi. Gabriel'in “Pazar Camisi” adlandırması ve 15. yüzyılın ilk yarısı tarihlendirmesi de buradadır.
  3. Kani Kuzucular, Amasya Kentinin Fiziksel Yapısının Tarihsel Gelişimi (İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 1994), 64. — Yapının Sığır Pazarı mevkiindeki konumu, H. 913 (1507) vakıf düzenlemesi, planı ve Kilari Camii ile aynı boyut ve tipte olduğu kaydı.
  4. Selim Özcan, “Amasya'da Sancakbeyliği Yapan Şehzadeler Döneminde Amasya Şehri”, Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5 (2015), 84. — Yapıyı “XV. yüzyılın sonu” olarak tarihlendiren çizelge.