Adım Adım Amasya

Şehrin eserleri · Türbe

Taceddin Altunbaş Kümbeti

Dere Mahallesi, Arasta Sokak, Bakırcılar Çarşısı'nın sonu. Yanından geçersen fark etmeyebilirsin — yalnızca bir cephesi ayakta.

Kitabesi yok Kimin olduğu tartışmalı Bakırcılar Çarşısı

Bu kümbetin inşa kitabesi yok. Özgün sandukası da yok.2, 3 Üzerindeki levhada Sultan Taceddin Altunbaş'ın medfun olduğu yazıyor — ama araştırmacılar bundan emin değil.2, 3

Bu sayfa, bir yapının kimliğinin nasıl tartışıldığını gösteriyor. Sonunda kesin bir cevap yok; dört ayrı ihtimal var.

📜 Belgeler ne diyor?

Bugün kümbetin durumu şöyle: yalnızca kuzeye bakan cephesi ayakta kalabilmiştir. Diğer kısımlar duvarla örülmüş, mezarın bulunduğu alan PVC (pimapen) malzeme ile kapatılarak bir odaya dönüştürülmüştür.1, 2

Ama içerisi bambaşka. Dışarıdaki harap görüntünün aksine türbenin içi temiz ve bakımlıdır: sandukanın etrafı ahşap bir çitle çevrilidir ve doğrudan mezarın toprağı görülür.1, 2 Şen, odada bir kitaplık, bol miktarda eşarp ve seccade, yerlerde halılar, hatta bir klima bulunduğunu kaydeder.2

Koşan, ayakta kalan kısımdan hareketle yapının kare planlı bir kaide (cenazelik) üzerine oturan sekizgen gövdeden oluştuğunu; düzgün kaplama taşları, oval köşe silmeleri ve zencirek motifleriyle 13. yüzyıl Selçuklu türbe mimarisinin özelliklerini taşıdığını belirtir.3 Kümbete bitişik Taceddin Medresesi ise 1989 yılında yapılan araştırma kazısında kısmen açığa çıkarılmıştır.3

Peki Taceddin Altunbaş kimdi?

Koşan'a göre son Anadolu Selçuklu Sultanı Gıyaseddin II. Mesud'un oğludur. Sultana ait vakfiyeden hareketle, Altunbaş'ın Simre hükümdarı olarak Amasya ve çevresinde hüküm sürdüğü anlaşılmaktadır.3 Halk arasında “Küçük Sultan Gazi” diye de anılır.2

Abdizade'nin aktardığına göre Timurtaş Bey'in 718 (1318) tarihinde Anadolu'ya gelmesiyle Selçuklu ailesine karşı katliamlar yapılmış; bazı şehzadeler dağlara ve sarp yerlere kaçarak canlarını kurtarmıştır. Taceddin Altunbaş da bu süreçte kurtulanlardan biridir. Ayrıca Sivas Hâkimi Sultan Rükneddin Kılıçarslan'ın onun oğlu olduğu ve Şadgeldi Paşa tarafından himaye edildiği bilinir.2

Ve işte sorun burada başlıyor. Taceddin Altunbaş'ın mezarı Amasya'da değil. Koşan, sultanın 1356-57'de vefat edince Amasya'ya bağlı Havza'nın Umurbey Köyü'ne gömüldüğünü yazar.3 Şen'in aktardığı Evliya Atlası Samsun ise 756 (1355) tarihini verir ve mezarının Havza'nın Şeyh Safi Köyü mezarlığında olduğunu söyler.2 İkisi de aynı ilçeyi işaret ediyor: Havza. Amasya'daki bu yapı, o hâlde mezar değil — büyük ihtimalle bir makam.2, 3

Dört ayrı cevap

Kümbetin ne zaman yapıldığı ve kime ait olduğu konusunda araştırmacılar aynı fikirde değil:

Türbe içindeki bilgilendirme tablosu

Taceddin Altunbaş içindir

Türbede Sultan Taceddin Altunbaş'ın medfun olduğu yazılıdır; yapım tarihi kesin olmamakla birlikte 1200'lü yıllarda yapılmış olması muhtemel görülür.2

1200'lü yıllar

Doğanbaş — Şen'in aktarımıyla

Cumudar Kümbeti'yle akraba

Yapı, 13. yüzyılın ikinci çeyreğinde yapılan Cumudar Kümbeti ile büyük benzerlikler taşır.2

13. yy. 2. çeyrek

Orhan Cezmi Tuncer, 1991

Aslında bir asır sonra

Taceddin Altunbaş'ın 1355 tarihli bir vakfiyesi bulunmasını delil göstererek kümbeti 14. yüzyılın üçüncü çeyreğine, büyük olasılıkla 1355–1360 arasına tarihler. Tuncer'e göre Altunbaş'ın mezar yerinin bilinmemesi nedeniyle burası, ölümünden sonra adına yapılmış bir makam olabilir.2

1355–1360

Doğan Koşan, 2023 — en yeni araştırma

Belki de bambaşka biri

Mimari özellikler 13. yüzyıl Selçuklu türbe mimarisini gösterir ve yapı, 90 metre ötedeki Cumudar Türbesi'ne (1242) malzeme, süsleme ve plan bakımından çok benzer — ikisini yaptıranlar aynı kişiler ya da akraba olabilir. Gümüşlüzade Türbesi'nin yeri bugün bilinmediğinden ve bu yapı Gümüşlüzade Camii'ne 150 metre mesafede olduğundan, kümbetin Mahmut Çelebi'ye ait olma ihtimali de vardır.3

13. yy. · kimliği açık

Şen'in vardığı sonuç: Amasya şehir merkezinde Taceddin Altunbaş'a ait olduğu düşünülen ve Amasya Müzesi kayıtlarına da bu şekilde girmiş olan kümbetin gerçekte kime ait olduğu net değildir; ne inşa kitabesi ne de özgün sandukası bulunduğu için zihinlerde birçok soru işareti vardır. Yapının Taceddin Altunbaş'a ait olduğu yolundaki mevcut bilgiler Abdizade'nin eserine dayanmaktadır.2

🗣️ Halk ne anlatır?

Araştırmacılar burada kimin yattığını tartışırken, ziyaretçiler hiç tereddüt etmemiş. Şen, kapıdan girilince pimapen alanın tüm yüzeyinin yüzlerce dua ile yazılı olduğunu kaydediyor.2 Yazılanlar genellikle şunlar:

  • Hayırlı bir iş bulma
  • Sınavlardan iyi bir puan alma
  • Hayırlı bir kısmet bulup evlenme
  • Bebek sahibi olma

İlginç bir ayrıntı: Şen, burada yatan kişinin Tezveren Evliyası olmamasına rağmen bazı duaların “Tezveren'in inayeti ile”, “Tezveren'in hürmeti ile” diye yazıldığını gözlemlemiş. Bazı dualarda ise orada yatan kişi hiç anılmadan doğrudan Allah'tan isteniyor.2

Bunu küçümsemeden okumak gerekir. Burası, kimliği belgelerle çözülememiş bir yapı — ama insanların iş, sınav, evlilik ve çocuk gibi en ağır dileklerini yazdıkları yer. Bir yapı, kim için yapıldığı bilinmese de kim için kullanıldığıyla yaşar. Bu sayfa iki bilgiyi de ayrı ayrı veriyor: belgelerin bildiği ve insanların yaptığı.

Oradayken şunlara bak

Künye

Tarih
Tartışmalı — 13. yüzyıl2, 3 veya 1355–13602
Kime ait
Levhaya göre Sultan Taceddin Altunbaş; kesin değil, Mahmut Çelebi ihtimali de var2, 3
Taceddin Altunbaş
Son Anadolu Selçuklu Sultanı Gıyaseddin II. Mesud'un oğlu; Simre hükümdarı3
Gerçek mezarı
Havza — Umurbey Köyü3 veya Şeyh Safi Köyü2
Kitabesi
Yok2, 3
Özgün sandukası
Yok2, 3
Plan
Kare planlı kaide (cenazelik) üzerine sekizgen gövde3
Bugünkü hâli
Yalnızca kuzey cephesi ayakta; mezar bölümü PVC ile kapatılıp odaya dönüştürülmüş1, 2
Medresesi
1989 araştırma kazısında kısmen açığa çıkarıldı3
Konum
40.650992, 35.8330702 — dış kaynaktan doğrulandı
Kitapta
Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, s. 52

📍 Haritada aç

Kaynaklar

  1. Kültürel Miras Boyutuyla Amasya (Amasya: Amasya Üniversitesi, BAP Projesi SEB-BAP25-0233, 2026), 52.
  2. Ayşegül Şen, Amasya Şehir Merkezindeki Dinî Ziyaret Yerleri (Yüksek Lisans Tezi, 2019), 55-57. — “3.8. Taceddin Altunbaş Kümbeti”: yapının bugünkü durumu ve iç mekânı, pimapenlere yazılan dualar ve “Tezveren” gözlemi; türbe içindeki bilgilendirme tablosu, Doğanbaş'ın Cumudar Kümbeti benzerliği, Orhan Cezmi Tuncer'in 1355 vakfiyesine dayanan tarihlendirmesi ve makam yorumu, Abdizade'nin Timurtaş Bey anlatımı, Evliya Atlası Samsun'un verdiği 756 (1355) tarihi ve Havza Şeyh Safi Köyü kaydı.
  3. Doğan Koşan, “Son Anadolu Selçuklu Meliki Taceddin Altunbaş'ın Amasya'daki Medresesi ve Türbesi”, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22/3 (2023), 802. — Özgün kitabe ve sandukanın bulunmayışı, Taceddin Altunbaş'ın Gıyaseddin II. Mesud'un oğlu ve Simre hükümdarı oluşu, 1356-57 vefatı ve Havza Umurbey Köyü'ndeki mezarı, kare kaide üzerine sekizgen gövde ve 13. yüzyıl Selçuklu özellikleri, Cumudar Türbesi (1242) ile benzerlik, 1989 kazısı ve Mahmut Çelebi ihtimali.
Bu sayfa fotoğrafsızdır. Kitapta bu kümbetin karesi yok. Güncel fotoğrafı çekildiğinde eklenecek (bkz. Fotoğraf listesi).