🎲 Oyunlar · 2. oyun
Kitabe Ustası
Amasya'daki eserlerin kapılarında gerçek kitabeler var ve üzerlerindeki tarihler hicrî. Bu oyunda o tarihleri milâdîye çevireceksin. Önce nasıl yapıldığını öğren.
Önce kural: hicrîden milâdîye
Hicrî takvim Ay'a göre işler, milâdî takvim Güneş'e. Bir hicrî yıl, bir milâdî yıldan yaklaşık 11 gün kısadır. Yani hicrî yıllar zamanla milâdî yılları yakalar. Bu yüzden çevirme işlemi basit bir toplama değil.
622, hicretin milâdî yılıdır — takvimin başlangıcı. ÷ 33 ise yukarıdaki 11 günlük farkı telafi eder: her 33 hicrî yılda bir yıl kazanılır. ≈ işareti önemli: sonuç yaklaşıktır, çünkü hicrî yıl milâdî takvimde iki yıla yayılır.
Örnek — Darüşşifa (Bimarhane): taçkapıdaki Arapça
kitabede H. 708 yazıyor.
708 + 622 = 1330 · 708 ÷ 33 ≈ 21 ·
1330 − 21 = 1309.
Kaynakların verdiği yıl: 1308–1309. Bir yıl şaşmamız
normal; ayı bilmediğimiz için.
1. soru
En iyi: —Kitabede yazan
H. —
—
Sorulardaki kitabeler gerçek. Hepsi Amasya'daki eserlerin üzerinde duruyor ve hicrî–milâdî karşılıkları bu sitedeki durak sayfalarından alındı. Bir soruyu cevapladıktan sonra o eserin sayfasına gidip kitabenin tam çevirisini okuyabilirsin.
Kutlamanın konuğu
Çift başlı kartal: taştaki kuş
Selçuklu yapılarının taş kabartmalarında kuş, boğa ve ejderhanın yanında çift başlı kartal da görülür. Vedat Söyleyici'ye göre Anadolu Selçuklu maden sanatında önemli bir yer tutan çift başlı kartal figürü devletin simgesi olarak görülmüştür. Beşte beş yaparsan taştaki kartal senin için canlanır.
- TaştaSelçuklu yapılarında kuş, boğa, ejderha ve çift başlı kartal kabartmaları bulunur.
- Eski TürklerdeKartalın gücü ve kudreti temsil ettiğine inanılırdı.
- Amasya'daAmasya çevresinde incelenen kapı tokmaklarında aslan ve kartal gibi hayvan figürleri vardır.
Elimizdeki Amasya efsane derlemesinde çift başlı kartala ait bir anlatı yok; burada yalnızca kutlama için canlanıyor. Kartal yapay zekâyla (Google Gemini) üretilmiş bir canlandırmadır; kutlamadaki rüzgâr bir görsel süslemedir, bir inanış değildir. Kaynak: Vedat Söyleyici, Geçmişten Günümüze Amasya (Amasya: Amasya Belediyesi, t.y.), 120-121; İbrahim Kafesoğlu, Selçuklu Tarihi (İstanbul: Millî Eğitim Basımevi, 1972), 133.
Peki ya ebced?
Bazı kitabelerde tarih rakamla yazılmaz. Bunun yerine her harfin bir sayı değeri vardır; şair öyle bir mısra kurar ki harflerinin toplamı o yılı verir. Buna tarih düşürmek denir ve Osmanlı'da bir hüner sayılırdı.
Harflerin sayı değerleri
Sıralama, sistemin adını veren sekiz sözcükten gelir: ebced · hevvez · huttî · kelemen · sa'fes · karaşet · sehaz · dazağ
Ve işte bunun bedeli
Tarih harflerle yazılınca okuma tartışması çıkabilir. Amasya'da bunun tam örneği var: Gümüşlü Camii'nin yeniden yapım kitabesi ebcedle yazılmış ve üç ayrı biçimde okunmuş — kimi araştırmacı H. 890, kimi H. 895 demiş; bir kaynak ise yılı 1491 okuyup yaptıranı bile başka bir kişi olarak kaydetmiş.