Adım Adım Amasya

Şehzadeler Rotası · 7. durak

Ayas Ağa Medresesi

Cami, medrese ve sıbyan mektebinden oluşan küçük bir külliye. Yapının adı kaynaklarda altı ayrı biçimde geçiyor.

1494–1495 (H. 900) Küçük külliye Şamlar Mahallesi
Ayas Ağa Medresesi
Ayas Ağa Medresesi. TTK Arşivi (Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, Fotoğraf-18).

Ayas Ağa'nın II. Bayezid'in azatlı kölesi olduğu, kendi vakfiyesinde belirtilmektedir.1

Bu, Osmanlı devlet düzeninde bir insanın nereden nereye gelebildiğini gösteren bir kayıttır: köleyken azat edilmiş, bir dönem Amasya'da Şehzade Ahmed'in perdecibaşısı olarak çalışmış,1 sarayda Küçük Kapı Ağası olmuş ve kendi adına bir külliye kurdurmuştur. Vakfiye, hem eserin hem de kurucusunun belgesidir.

📜 Belgeler ne diyor?

Şamlar Mahallesi'nde bulunan ve bu nedenle Şamlar Camii olarak da anılan yapı,2 II. Bayezid'in Küçük Kapı Ağası İyas (Ayas) Ağa tarafından yaptırılmıştır.3 Kitabesi yoktur; Hüseyin Hüsâmeddin'e göre H. 900 (1494–1495) yılında yapılmıştır.2 Vakfiyesi de aynı yılın tarihini taşır: 28 Cemaziyelahir 900 / 26 Mart 1495.1

Bir kaynak hicrî yılı farklı veriyor. Fuat Er yapım için 1495 yılını verirken hicrî yılı 901 olarak yazar.3 H. 901 yılı Eylül 1495'te başladığı için vakfiyenin tarihiyle bağdaşan yıl H. 900'dür; miladi 1495 iki hesapta da ortaktır.

Yapı; tek kubbeli bir cami, medrese ve sıbyan mektebinden meydana gelen küçük bir külliye şeklindedir. Medresede eğitim görecek talebeler de düşünüldüğü için mescide bitişik odalar yapılmıştır.1

Burada daha önce de bir cami vardı. Danişmendliler döneminde Emir (Melik) Gazi tarafından yaptırılan cami yıkıldığında, Kapı Ağası Ayas Ağa yapıyı 1494–1495'te külliye olarak yeniden inşa ettirmiştir.4

Medresesi ayrıca kayıtlı. Yeşilırmak'ın kuzey yakasında, Şamlar Camii'nin kuzeyinde yer alan medrese moloz taştandır; kayıtlarda caminin bir dershane olarak kullanıldığı belirtilir.5

Aynı yapı, kaynaklara göre altı ayrı adla anılıyor.

Ayas Ağa Medresesi Ayas Ağa Külliyesi Medrese-i Ayâsiye6 Şamlar Camii2 Küçük Ağa Külliyesi4 Şamlar Medresesi5

Büyük Ağa, Küçük Ağa

Bu rotada aynı sarayın iki kapı ağasının eseri var. Unvanları da, yapılarının adı da birbirinin karşılığı.

Kapı Ağası

Hüseyin Ağa

Büyük Ağa Medresesi (1485–1489) ve Amasya Bedesteni (1483) onun eseri.

Küçük Kapı Ağası

İyas (Ayas) Ağa

Bu külliye (1494–1495) onun eseri. II. Bayezid'in azatlı kölesi.1

Oradayken şunlara bak

Künye

Yapım
H. 900 (1494–1495); vakfiyesi 26 Mart 14951, 2
Yaptıran
Küçük Kapı Ağası İyas (Ayas) Ağa3
Vakfiyede
II. Bayezid'in azatlı kölesi olduğu kayıtlı1
Bölümleri
Tek kubbeli cami · medrese · sıbyan mektebi1
Öncesi
Danişmendli Emir (Melik) Gazi'nin camisi4
Konum
40.658756, 35.833216 — OpenStreetMap'ten doğrulandı
Kitapta
Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, s. 45

📍 Haritada aç 🚶 Google ile yol tarifi 🚶 Yandex ile yol tarifi

Kaynaklar

Bu sayfadaki her olgusal bilgi aşağıdaki kaynaklardan birine dayanır.

  1. Muhammet Okudan, “Ayas Ağa Vakfı ve Amasya Küçük Ağa Külliyesi”, Kastamonu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/2 (Eylül 2025), 60. — Vakfiyede II. Bayezid'in azatlısı olarak anılması, Şehzade Ahmed'in perdecibaşılığı, vakfiyenin 28 Cemaziyelahir 900 / 26 Mart 1495 tarihi, tek kubbeli cami ve mescide bitişik talebe odaları.
  2. M. Baha Tanman, “Ayas Ağa Külliyesi”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 4 (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1991), 201-202. — Şamlar adıyla da anılması; kitabesi olmadığı ve Hüseyin Hüsâmeddin'e göre 900 (1494-95) yılında yaptırıldığı.
  3. Fuat Er, XV. ve XVI. Yüzyılda Amasya (Elazığ: Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009), 60. — Kitapta (s. 45) bu kaynağa dayanılarak “1495 yılında (H. 901)” denir.
  4. Handan Aytekin, “Küçük Ağa Külliyesi”, Türkiye Turizm Ansiklopedisi (2020), turkiyeturizmansiklopedisi.com (Erişim 24 Eylül 2026). — Çevrimiçi ansiklopedi maddesi olduğu için sayfa numarası yoktur.
  5. Kader Dikbaş, Tokat ve Amasyalı Son Devir Osmanlı Uleması (Erzincan: Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018), 15. — “Amasya'da Medreseler” bölümü: “Şamlar medresesi: Yeşilırmak'ın kuzey yakasında… Kapı ağası Ayas Ağa tarafından yaptırılmıştır. Moloz taştandır.”
  6. Abdizade Hüseyin Hüsameddin Yasar, Amasya Tarihi 1-4 (Amasya: Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022), 175.

Rotada devam et

Şehzadeler Rotası · 7. durak / 14