Şehzadeler Rotası · 12. durak

Amasya Bedesteni

Kubbeleri söküldü, yerine yapılan çatı çöktü, yıllarca üstü açık kaldı, yarısı yıkıldı. Beş yüz yıl sonra hâlâ ayakta.

1483 Kapı Ağası Hüseyin Ağa Çarşı

Amasya Bedesteni: iki büyük kurşun kubbe, kör kemerli taş beden duvarları, önünde çarşı tezgâhları — Amasya Bedesteni. *Kültür Portalı (Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, Fotoğraf-32).*

Yapının kendi kitabesi

“…bina hayırlar sahibi ve muttaki Abdulmuinoğlu Hüseyin Ağa tarafından yaptırılmıştır. O Kapı Ağası diye bilinir. Denizlerin ve karaların hâkimi, sultan oğlu sultan, Sultan Muhammed Han'ın oğlu Bayezid Han'ın mülkünü ve saltanatını, devlet yönetimi süresince yıkılmaktan korusun. Birçok iyilikleri ve bağışları hürmetine, yüce Allah gufranıyla onu mükâfatlandırsın.”

H. 888 / M. 1483

📜 Belgeler ne diyor?

Bedesten, 1483 yılında II. Bayezid'in kapı ağalarından Hüseyin Ağa tarafından, vakıflarına gelir sağlamak amacıyla yaptırılmıştır.² Aynı Hüseyin Ağa, rotanın bir başka durağı olan Büyük Ağa Medresesi'nin de bânisidir.

Yapı, Klasik Dönem Osmanlı bedestenlerinin plan özelliklerini taşır ve eğimli bir araziye inşa edilmiştir. Kuzey-güney doğrultusunda yaklaşık 36,75 × 34,94 metre ölçülerindedir.¹

Planı değişti. Bedestenin özgün hâli dikdörtgen planlıydı; 1950'de büyük bir kısmı yıktırıldığı için bugün kare plana sahiptir.¹ Yani bugün gördüğün oran, yapının kendi oranı değil — yıkımın bıraktığı orandır.

Beş yüz yılda neler geçti

Bu yapının hikâyesi bir ayakta kalma hikâyesidir.²

1483 Kapı Ağası Hüseyin Ağa tarafından, vakfına gelir sağlamak üzere inşa edilir.
1668 Yaşanan depremde büyük zarar görür. Uzun süre belli bir onarım geçirmez.
1865 Amasya Mutasarrıfı Ziya Bey (Şair Ziya Paşa)'in imar çalışmalarına dâhil edilir. Ama yeniden ihya edilmez: kurşun kaplamaları sökülür, kubbeleri yıkılır, yerine çatı yapılır.
… Yapılan çatı çöker. Bedesten uzun süre üzeri açık hâlde ayakta kalmaya çalışır; yıllar içinde harap olur, yalnızca beden duvarları sağlam kalır.
1950'ler Yeşilırmak'a yakın bölümü yıkılarak yerine iş hanı yapılır.
1971 Vakıflar Genel Müdürlüğü'nce kapsamlı restorasyon. Duvarların üzeri örtülür; sayıları azalmış olsa da bedesten yeniden kubbelerine kavuşur.

“Neredeyse 500 yıldır her şeye rağmen ayakta kalmayı başarabilmiş yaşlı duvarlar yeniden hayat bulmuştur.”²

Oradayken şunlara bak

Kubbeleri say. Bugünküler 1971'de geri geldi — ve sayıları özgününden az.²
Beden duvarlarına dokun. Kubbeler gitti, çatı çöktü, yarısı yıkıldı; ayakta kalan bu duvarlardır.²
Irmağa doğru bak. O tarafta bedestenin bir bölümü vardı; 1950'lerde yıkılıp yerine iş hanı yapıldı.²
Zemindeki eğime dikkat et. Yapı eğimli bir araziye oturtulmuştur.¹

Künye

Yapım: H. 888 / M. 1483, kitabesine göre¹
Yaptıran: Abdulmuinoğlu Hüseyin Ağa — Kapı Ağası¹
Amacı: Vakıflarına gelir sağlamak²
Ölçü: Yaklaşık 36,75 × 34,94 m¹
Plan: Özgünü dikdörtgen; 1950 yıkımından sonra kare¹
Son restorasyon: 1971, Vakıflar Genel Müdürlüğü²
Konum: 40.651113, 35.831739 — OpenStreetMap'ten doğrulandı
Kitapta: Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, s. 63

📍 Haritada aç

Kaynaklar

Bu sayfadaki her olgusal bilgi aşağıdaki kaynaklardan birine dayanır.

Gülname Kübra Çelebi, Amasya'da Bulunan Ticaret Yapıları (Ordu: Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023), 28. — Bedesten kitabesinin çevirisi, plan ve ölçüler.
Amasya Valiliği, Amasya Şehir Rehberi (Amasya: Amasya Valiliği, 2013), 38-39.