Su ve Şifa Rotası · 6. durak

Helkıs Köprüsü

Bir köprünün adı, karşısına ne dikildiğine göre değişir. Bu köprü Roma'dan beri buradaydı; 1864'te karşısına Hükümet Konağı gelince adı da değişti.

Roma kökenli 1940 · betonarme Hükümet Köprüsü

Ahşap ayaklar üzerinde duran kalabalık Helkıs Köprüsü; köprünün üstünde yayalar, karşı yakada cumbalı konaklar, bir minare ve arkada Harşena'nın kayalığı — **Ahşap haliyle Helkıs Köprüsü.** Hem ayaklar hem tabliye **ahşap**: suya çakılmış kazıkların üzerinde çapraz payandalar. Köprünün üstü **kalabalık**; karşı yakada cumbalı konaklar, bir **minare** ve arkada Harşena'nın kayalığı. Kitap köprünün ilk yapıldığında ahşap olduğunu söyler;¹ kare tam o hâli gösteriyor. *Emir Gültekin Arşivi (kitaptaki Fotoğraf-25).*

📜 Belgeler ne diyor?

Roma döneminden itibaren varlığı bilinen bu köprü, kalenin “Helkıs Kapısı” civarında bulunması ve Helkıs Mahallesi sakinlerince yoğun olarak kullanılması nedeniyle tarihsel kaynaklarda “Helkıs Köprüsü” veya “Serkis Köprüsü” olarak anılmıştır. Bugünkü hükümet konağının karşısındadır. Kârgir yapıdır.²

İlk yapıldığında ahşap olan köprü birkaç kez onarılmış; 1940'ta tamamen kullanılamaz hale gelince Vali Talat Öncel tarafından betonarme olarak yeniden inşa ettirilmiştir.¹ Bu süreçte köprü, şehrin bürokratik merkezi ile konut alanlarını birbirine bağlayan modern bir kimlik kazanmıştır.

Adı nasıl değişti?

Köprünün kuzey tarafına 1864-1865 yıllarında Ziya Paşa tarafından Hükümet Konağı'nın inşa edilmesiyle birlikte yapı “Hükümet Köprüsü” adını almıştır.¹

Helkıs→ Serkis→ Hükümet Köprüsü

İlk iki ad mahalleden ve kale kapısından geliyor: köprü, oradan geçen insanların adıyla anılıyordu.² Üçüncü ad devletten geliyor. Bu, 19. yüzyıl Amasya'sında olanın küçük bir özeti: Alçak Köprü'yü de aynı yıllarda aynı Ziya Paşa yeniletmişti.

Solda ahşap köprü ve saat kulesi, sağda büyük beyaz Hükümet Konağı, arkada Harşena — Solda ahşap köprü ve **saat kulesi**, sağda **Hükümet Konağı.** Köprünün üçüncü adı işte bu binadan geliyor.¹ *Eski Amasya arşivi.*

1937'de Yeşilırmak kıyısı: kayanın üstünde saat kulesi, sağda ahşap köprü, kıyıda ahşap direkler üzerine oturan binalar — 1937. Sağda **ahşap köprü**, ortada **saat kulesi**, kıyıda **ahşap direkler üzerine oturan binalar.** Bu ahşap tabliyenin yerini 1940'ta betonarme aldı.¹ *Hüseyin Menç arşivi.*

Sırasıyla

Roma
Köprünün varlığı bu dönemden itibaren biliniyor.²
—
Kalenin Helkıs Kapısı yakınında olduğu ve Helkıs Mahallesi'nce kullanıldığı için Helkıs ya da Serkis Köprüsü denir.²
1864–65
Kuzey tarafına Ziya Paşa Hükümet Konağı'nı yaptırır; köprü Hükümet Köprüsü adını alır.¹
1940
Tamamen kullanılamaz hale gelir. Vali Talat Öncel tarafından betonarme olarak yeniden inşa ettirilir.¹

Köprünün ortasında dur ve iki yana bak

Bu köprü şehrin iki farklı yüzünü birbirine bağlıyor: bir tarafta bürokratik merkez — hükümet konağı, resmî binalar; diğer tarafta konut alanları, Helkıs Mahallesi.¹

Ayağının altındaki beton 1940'tan.¹ Ama bastığın nokta Roma'dan beri geçit yeri.² Köprü üç kez ad değiştirdi, malzemesi en az iki kez değişti — değişmeyen tek şey burada karşıya geçiliyor olması.

Oradayken şunlara bak

Kuzeye, hükümet konağına. Köprünün üçüncü adı oradan geliyor.¹
Saat kulesine. Eski karelerde köprüyle birlikte görünüyor; aynı dönemin imar hamlesinin parçası.
Korkuluklara ve tabana. Hepsi 1940 betonarmesi;¹ ahşap haline ancak fotoğraflardan bakabilirsin.
Kaleye doğru. Adın kaynağı olan Helkıs Kapısı o yönde.²
Aşağı akıntıya. Bir sonraki durak İstasyon Köprüsü.

Künye

Kökeni: Roma dönemi²
Diğer adları: Serkis Köprüsü; Hükümet Köprüsü^1, 2
Bugünkü hali: 1940 — betonarme, Vali Talat Öncel¹
Adın değişmesi: 1864-65, Hükümet Konağı'nın inşası¹
Konumu: Hükümet konağının karşısı²
Koordinat: 40.652705, 35.833525 — OpenStreetMap'ten doğrulandı
Kitapta: Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, s. 57

📍 Haritada aç

Kaynaklar

Bu sayfadaki her olgusal bilgi aşağıdaki kaynaklardan birine dayanır.

Amasya Harşena Dağı ve Pontus Kral Kaya Mezarları Alan Yönetim Planı ve UNESCO Dünya Mirası Başvuru Dosyası (Amasya: Amasya Belediyesi, 2022), 63.
Ahmet Caner Çatal, 19. Yüzyılın İkinci Yarısında Amasya Şehri'nin Demografik Yapısı ve İskân Siyaseti (Niğde: Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009), 11.