Su ve Şifa Rotası · 7. durak
Rotanın en eski tarihli köprüsü: 1145. Bir depremde yıkıldı, yeniden yapıldı — ama o depremin hangi yıl olduğu konusunda kitabın iki kaynağı birbirini tutmuyor.
Şehrin batı girişinde, Hacı İlyas Mahallesi'ni İstasyon mevkiine bağlar. Tarihsel kaynaklarda “Sultan Köprüsü” olarak da geçer.2
İlk olarak Selçuklu Sultanı I. Mesud tarafından 1145 (H. 540) yılında yaptırıldığı kaydedilmiştir.2 Kesme taştan, 5 gözlü, kemerli, harpuşta tarzında inşa edilmiştir.1
Yapı en son Amasya Ayanı Özlü Yusuf Ağa tarafından 1828 yılında onarılmıştır.1
Bu köprü hakkında değil — çevresindeki toprak hakkında bir anlatı var. Mustafa Güler'in derlemesinde, Kurtboğan anlatısı anlatılırken mekân şöyle tarif ediliyor:
“Amasya'ya gelip İstasyon Köprüsü'nden geçerseniz; stada doğru ve istasyon dahil; her iki tarafın eski mezarlık olduğunu söylerler; işitirsiniz. Şimdilerde buralar yerleşim yeri olmuş; tren istasyonu da alana yapılmıştır.”
Mustafa Güler, Amasya Efsaneleri — Kurtboğan anlatısı.3
Bu bölüm halk anlatısıdır, belge değildir. Anlatının kendisi Kurtboğan'a dairdir; buraya alınan kısım yalnızca mekân tarifidir.
Burada ilginç bir durum var: kitabın kendi iki kaynağı aynı olayı farklı yıla koyuyor. Bu sayfada taraf tutulmuyor, ikisi de gösteriliyor.
Köprü 1319 depreminde yıkıldı; önce ahşap olarak, ardından 1368'de Şadgeldi Paşa tarafından kâgir olarak yeniden inşa edildi.2
Köprü 1374 yılındaki depremde yıkıldı; Şadgeldi Paşa zamanının yapı karakteri korunarak kesme taştan yeniden yapıldı.1
İki anlatı aynı anda doğru olamaz: birinde yeniden yapım 1368'de, ötekinde yıkılış 1374'te. Ortak olan ise şu: köprü 1145'te I. Mesud tarafından yaptırıldı, bir depremde yıkıldı ve Şadgeldi Paşa ile anılan bir dönemde kesme taştan yeniden doğdu. Bu sayfa ortak olanı söyler, ayrılanı gizlemez.
Harpuşta nedir: köprünün ortasının yükselip iki yana eğimle indiği, sırtı kambur profil. Yukarıdaki fotoğrafta bu sırt net görülüyor. Amacı hem taşkın sularına yüksek bir açıklık bırakmak hem de kemerlerin yükünü dengelemektir.
Anlatı çok açık bir şey söylüyor: köprüden geçip stada doğru ve istasyon dahil, her iki tarafın eski mezarlık olduğu söylenir; bugün buralar yerleşim yeri olmuş, tren istasyonu da o alana yapılmıştır.3
Köprüyü geç ve dur. Etrafında istasyon binası, spor alanı, evler var. Anlatı bu zeminin altında başka bir şey olduğunu söylüyor. Bunu doğrulayan bir belge elimizde yok — ama anlatının kendisi de bir kayıttır: şehir, kendi altında ne olduğunu unutmamış.
Bu sayfadaki her olgusal bilgi aşağıdaki kaynaklardan birine dayanır.
