Şehrin eserleri · Türbe

Kadılar Türbesi

Türbenin kendi kitabesi yok. Ama yanındaki çeşmenin var — ve yapının tarihi oradan okunuyor.

14. yüzyıl sonu Eyvan tipi türbe Gökmedrese Mahallesi

Türbede inşa ya da tarih kitabesi bulunmuyor. Buna karşılık türbeye bitişik yapılmış çeşmenin üzerindeki kitabeden, 1377–78 yıllarında Amasya kadısı Mehmed Bin İmad tarafından yaptırıldığı anlaşılıyor.

Bir yapının tarihini komşusundan öğrenmek — arkeolojide de tarihçilikte de sık başvurulan bir yol.

📜 Belgeler ne diyor?

Türbe Gökmedrese Mahallesi'nde, Torumtay Sokak üzerinde, Halifet Gazi Türbesi'nin karşısında konumlanmıştır.^1, 2

Tuğla ve kesme taştan, eyvan tipli olarak inşa edilen, dikdörtgen planlı ve beşik tonozlu bir yapıdır. Yapım ya da onarım kitabesi yoktur; ancak yanındaki çeşme 1377–1378 yıllarında yapılmıştır.^1, 2 Alan Yönetim Planı çeşmenin kitabesini okuyup yaptıranı da verir: Amasya kadısı Mehmed Bin İmad.²

Mimari özellikleri doğrultusunda yapı 14. yüzyılın sonlarına — İlhanlı ya da Eretna dönemine — tarihlendirilir. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2007 yılında restore edilmiştir.^1, 3

Adı nereden geliyor? İçinde bir kadı ailesine ait taş sandukalar bulunur.¹ Yani buradaki ad bir kişinin değil, bir mesleğin adıdır.

Üç yanı kapalı, bir yanı açık

Eyvan tipi türbe demek şu demek: yapı kapalı bir oda değil. Üç tarafı duvarla örülür, bir tarafı dışarıya açık bırakılır. Burada açık taraf kuzeydir.²

Kuzey cephe

Açık — ve kesme taş

Eyvan burada. Bu cephede kesme taş kullanılmış ve cephe ötekilere göre daha anıtsal bir görünüme sahip.²

Öteki üç cephe

Kapalı — ve moloz taş

Duvarlarla örülü; malzeme moloz taş.² Gösterilecek yüz bellidir: yapının hangi yöne baktığı malzemeden okunuyor.

Yapı içten beşik tonozlu, üstten düz teras çatılıdır. İçeride zemin topraktır ve bu toprağın üzerinde değişik boyutlarda beş taş sanduka durur; türbede toplam beş mezar vardır.²

5Taş sanduka²

1377–78Bitişik çeşmenin kitabe tarihi^1, 2

2007Vakıflar Genel Müdürlüğü restorasyonu^1, 3

Zeminin toprak olması önemsiz değil. Çoğu türbede mezarlar kapalı bir cenazelik katındadır ya da zemin döşelidir. Burada mezarın toprağı doğrudan görülür.² Bu, ziyaretçiyle gömülü olan arasında alışılmadık biçimde az şey bırakır.

💧 Yanındaki çeşme

Türbenin tarihi bu çeşmeden okunuyor, ama çeşmenin kendisi de anlatacak bir şey taşıyor. Akgül, türbeyle bitişik olan duvarda, işlevi tam olarak belirlenemeyen dörtgen bir blok bulunduğunu kaydeder. Blokun üzerinde Selçuklu döneminde kullanılan meander motifi vardır.⁴

Meander nedir? Kesintisiz, dik açılarla kıvrılan bir bordür motifidir; antik çağdan Selçuklu'ya uzanan uzun bir geçmişi vardır. Burada bir duvarın içine gömülü hâlde duruyor ve ne işe yaradığı bilinmiyor.⁴

Akgül çeşmenin bugünkü hâline dair bir not da düşer: sol duvarı yanındaki evle aynı renge boyanmış, kemer altındaki dörtgen taş ise sarı renkte ve kırıktır; bu durum yapının genel görünümünü bozmaktadır.⁴

Üç türbe, bir avuç adım

Alan Yönetim Planı bu üç yapıyı tek bir “bağlantı noktası” olarak ele alır: Şadgeldi Paşa Türbesi, Halifet Gazi Türbesi ve Kadılar Türbesi.² Üçü birbirinden yürüme mesafesinde. Biri kare kaideli sekizgen bir kümbet, ikisi ise eyvan tipi; yani aynı mahallede iki ayrı türbe anlayışı yan yana duruyor.

→ Şadgeldi Paşa Türbesi → Halifet Gazi Türbesi

Oradayken şunlara bak

Önce çeşmeye git, türbeye sonra. Tarihi orada yazıyor: 1377–78.^1, 2
Çeşmeyle türbenin birleştiği duvara. Orada meander motifli dörtgen bir blok var ve ne olduğu bilinmiyor.⁴
Kuzey cephesiyle öteki cepheleri karşılaştır. Kuzey kesme taş, ötekiler moloz taş.² Fark gözle görülür.
İçeride sandukaları say. Beş tane, hepsi ayrı boyutta.²
Ve zemine bak. Döşeme yok — toprak.²

Künye

Tarih: 14. yüzyıl sonu — bitişik çeşme 1377-78^1, 2
Çeşmeyi yaptıran: Amasya kadısı Mehmed Bin İmad²
Kitabesi: Türbenin kendi kitabesi yok^1, 2
Plan: Dikdörtgen, eyvan tipli; kuzeyi açık, üç yanı kapalı^1, 2
Örtü: İçten beşik tonoz, dıştan düz teras çatı^1, 2
Malzeme: Kuzey cephe kesme taş, diğerleri moloz taş; tuğla da kullanılmış^1, 2
İçinde: Beş taş sanduka; zemin toprak²
Restorasyon: 2007, Vakıflar Genel Müdürlüğü^1, 3
Konum: 40.649247, 35.823228 — OpenStreetMap'ten doğrulandı
Kitapta: Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, s. 49

📍 Haritada aç

Kaynaklar

Kültürel Miras Boyutuyla Amasya (Amasya: Amasya Üniversitesi, BAP Projesi SEB-BAP25-0233, 2026), 49.
Amasya Harşena Dağı ve Pontus Kral Kaya Mezarları Alan Yönetim Planı ve UNESCO Dünya Mirası Başvuru Dosyası (Amasya: Amasya Belediyesi, 2022), 78. — “2.3.2.4. Bağlantı Noktası 4”: çeşme kitabesinin okunuşu ve Amasya kadısı Mehmed Bin İmad, eyvan planı, cephe malzemeleri, toprak zemin ve beş sanduka.
Zeynep Küpra Ketil, Amasya Türbeleri (Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019), 33-34. — Türbenin planı, örtüsü ve 2007 restorasyonu.
Öznur Akgül, Tarihi Varlıkların Sürdürülebilir Turizm Açısından İncelenmesi: Amasya Şehri Örneği (Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020), 58. — Kadılar Çeşmesi: türbeye bitişik duvardaki meander motifli dörtgen blok ve çeşmenin bugünkü durumu.

Bu sayfa fotoğrafsızdır. Kitapta bu türbenin karesi yok. Güncel fotoğrafı çekildiğinde eklenecek (bkz. Fotoğraf listesi).