Su ve Şifa Rotası · 2. durak
Küçük bir hamam — ama tek başına yapılmadı. Geliri bir camiye, bir medreseye ve bir mektebe gitsin diye vakfedildi. Yani burada yıkanan biri, farkında olmadan bir öğrencinin eğitimini ödüyordu.
Yapı Bayezid Paşa Mahallesi'nde, Künç Köprü hizasındadır. 1494-1495 yıllarında Küçük Kapı Ağası Ayas Ağa (Ayas Paşa) tarafından inşa ettirilmiştir.1
1495 yılında, gelir getirmesi amacıyla Ayas Ağa Camii, Medresesi ve Mektebi'ne vakfedilmiştir.2 Yani hamam bir hayır kurumunun gelir kaynağıydı: burada toplanan para camiyi, medreseyi ve mektebi ayakta tutuyordu.
Tarihi boyunca çeşitli afetler atlattı. 1987'de restore edilmeye başlandı, 1991'de yeniden hizmete açıldı.3
Ayas Ağa hamamın arsasını Kocacık Hoca Ahmed Çelebizade Hoca Mehmed Çelebi'den satın almıştı. Hamama bu yüzden önce “Kocacık” ya da “Komacık” adı verildi; bu isim zamanla halk arasında “Kumacık” olarak değişti.1
19. yüzyılda ilk Amasya şehir tarihini yazan Mustafa Vâzıh Efendi de aynı şeyi kaydeder: “Kumacık Hamamı derler. Bu Kocacık isminden bozularak söylenmiştir.”4
Arsayı satan adamın adı, onu satın alanın adının önüne geçmiş. Bugün bu hamama “Ayas Ağa Hamamı” diyen yok.
Kumacık küçük bir hamamdır — ve klasik şemadan ayrılan bir yanı vardır.5
Kayıt şöyle özetliyor: yapı kare planlı soyunmalık, ılıklık ve ana kubbeyi çevreleyen dört eyvan ile iki halvet hücresinden oluşan küçük bir hamamdır. Klasik dört halvetli plandan farklı olarak küçük odacıklar ılıklık bölümüne katılmıştır ve sıcaklık duvarı boyunca külhanı bulunmaktadır.5
Halvet nedir: sıcaklık bölümünün köşelerindeki, tek kişinin kapanabileceği küçük yıkanma odası. Klasikte dört tanedir. Burada ikiye inmiş, kalan küçük odacıklar da ılıklığa katılmış — yani mimar, dar bir arsada şemayı esnetmiş.5
Arsa Kocacık Hoca Ahmed Çelebizade Hoca Mehmed Çelebi'nindir.1
Küçük Kapı Ağası Ayas Ağa arsayı satın alıp hamamı yaptırır.1
Hamam, gelir getirmesi için Ayas Ağa Camii, Medresesi ve Mektebi'ne vakfedilir.2
Halk Kocacık / Komacık'ı Kumacık'a çevirir.1, 4
Çeşitli afetler atlatır.3
Restorasyon başlar.3
Yeniden hizmete açılır.3
Bir Osmanlı hamamında sıcaklığın köşelerinde dört halvet olması beklenir. Burada iki tane var; kalan küçük odacıklar ılıklığa katılmış.5
İçeri girebiliyorsan sıcaklıkta dur ve köşelere bak. Kaç tane kapanabilir küçük oda sayabiliyorsun? Sayı dörtten azsa, sebebi mimarın beceriksizliği değil: arsa dardı ve şema ona göre esnetildi.
Sonra kapıya dön ve karşıya bak: Künç Köprü tam hizanda.1 Beş yüz yıldır birbirlerini görüyorlar.
Bu sayfadaki her olgusal bilgi aşağıdaki kaynaklardan birine dayanır.
