Adım Adım Amasya

Şehrin eserleri · Cami

Yörgüç Paşa Camii

Kitabesi ne zaman yapıldığını söylüyor, kime yapıldığını da: “fakirlere ve miskinlere ait”. Taşlarının çoğu ise kendisinden daha eski.

H. 834 · 1430 Zaviyeli (ters T) cami Güney yaka
Yörgüç Paşa Camii: düzgün kesme taş cephe, giriş eyvanı ve ahşap minare
Yörgüç Paşa Camii. TTK Arşivi (Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, Fotoğraf-17).
Miskinlere ve fakirlere ait olan bu mübarek imareti… büyük devlet adamı, dönemin veziri, dini ve devleti yücelten Yörgüç Paşa bin Abdullah el-Atabeyî [yaptırdı].
Caminin kitabesinden — üç satırlık kitabenin başı. Kitabe yapının hicrî 834 (1430) yılında, Sultan II. Murad zamanında yaptırıldığını bildirir.3

📜 Belgeler ne diyor?

Cami, Sultan II. Murad döneminde, Atabek (büyük vezir) Yörgüç Paşa tarafından 1430 yılında yaptırılmıştır.1, 2 Tarih tahmin değil: yapının kitabesinde yazılıdır — H. 834.2, 3, 4

Olcay, kitabeyi aktarırken ikinci bir tarih daha verir: yapının vakfiyesi H. 840 (1436) yılında düzenlenmiştir.3

Vakfiye neyi anlatıyor? Kuzucular, H. 840 tarihli vakfiyeden aktarır: yapı topluluğunda “karşılıklı iki kış odası, mahzen, havuz ve avlu duvarı içinde zarif matbahı olan kubbeli mahaller” bulunuyordu.4 Yani burası yalnız bir cami değil, yaşayan bir imaretti.

Yeri: Kuzucular yapıyı Meydan Köprüsü'nün batısında, ırmak kenarında konumlandırır. Mahallenin adı zamanla değişmiş: 16. yüzyılda Yörgüç Paşa Mahallesi, bugün Gökmedrese Mahallesi.4, 2

Yörgüç Paşa kimdi?

Bir dönem Amasya'da sancakbeyliği yaptı. Çelebi Mehmed, oğlu Murad'ı küçük yaşta Amasya sancakbeyliğine atayınca, Yörgüç Paşa Şehzade Murad'ın lalası olarak Amasya'da kaldı. O şehzade sonradan Sultan II. Murad oldu ve Yörgüç Paşa onun döneminde vezirlik yaptı. Amasya ve çevresinde önemli hizmetleri olmuştur.5

Camiyi bu yüzden okuyabilirsin. Kitabede yapıyı yaptıranın adı “el-Atabeyî” sıfatıyla geçer3 — atabey, şehzade eğiticisi demektir. Adam mesleğini taşa yazdırmış.

🏛️ Yapı nasıl?

Caminin tamamı düzgün kesme taş malzeme ile inşa edilmiştir ve bu taşların önemli bir bölümü devşirmedir — yani daha eski yapılardan sökülüp yeniden kullanılmış taşlar.1, 2 Günümüzde üst örtü tamamen kurşun kaplamadır.1

Yapı zaviyeli (ters T) plan tipindedir; tabhaneli yapılar grubuna girer.1, 2 Plan şöyle işler: orta eksende, girişin önünde üçgen pandantiflerle geçilen eyvan biçiminde bir bölüm vardır. Bu bölümün sağında, kuzey ve batı cephelere büyük kemerlerle açılan bir türbe; doğu köşede ise kareye yakın dikdörtgen mekânlar bulunur.2

Eyvandan, niş içindeki cümle kapısı ile orta eksende ardı ardına gelen iki kubbeli mekâna geçilir. Birinci kubbeli bölüm yanlarda küçük nişlerle genişletilmiştir ve doğu ile batıdaki birer kapıyla yan hücrelere açılır.2

“Son cemaat yeri yok” ne demek? Kitap bu yapıda son cemaat yeri bulunmadığını söyler.1 Kemaloğlu sebebini açıklar: bu camiyi aynı plan tipindeki öteki örneklerden ayıran şey, son cemaat yerinin ana mekâna dâhil edilmiş olmasıdır.2 Yani kaybolmamış — içeri alınmış.

Minaresi özgün değil. Yapının özgün minaresi günümüze ulaşmamıştır; bugün görülen, sonradan yapılmış ahşap ve basit bir minaredir.1

Batısında bir hazire, doğusunda ise amacı tam olarak bilinemeyen bir oda vardır.1

Neden tam orada?

Karacalı, erken Osmanlı döneminde Amasya'ya yapılan iki caminin konumuna dikkat çeker: biri kentin kuzeydoğusuna yapılan Bayezid Paşa Camisi, öteki güneydoğusuna yapılan Yörgüç Paşa Camisi. Bu konumların kasıtlı seçildiği ve böylece şehrin iki ucundaki girişlerin denetim altında tutulmak istendiği düşünülmektedir.6

Bu bir yorumdur, belge değil. Karacalı da “düşünülmektedir” diyerek veriyor.6 Ama haritaya bakınca akla yatkın duruyor: iki cami, şehre girilen iki uçta.

Tarihte küçük bir ayrılık

KaynakTarihDayanağı
Kitap1 · Kemaloğlu2 · Olcay3 · Kuzucular4H. 834 → 1430Kitabe. Taşın üzerinde yazıyor.
Amasya Şehir Rehberi51428Dayanağı belirtilmemiş.
Atlıhan Onat Karacalı61436Büyük ihtimalle vakfiye yılı (H. 840).3

Künyede 1430 yazıyor. Sebebi basit: tek kitabeli tarih budur ve dört kaynak onda birleşiyor.1, 2, 3, 4 1436 ise yapım değil, vakfın düzenlendiği yıl olarak biliniyor.3

Oradayken şunlara bak

Künye

Yapım
H. 834 (1430) — kitabesinde yazılı1, 2, 3, 4
Yaptıran
Atabek Yörgüç Paşa — Şehzade Murad'ın lalası, sonra vezir1, 5
Vakfiyesi
H. 840 (1436)3, 4
Plan
Zaviyeli (ters T), tabhaneli; son cemaat yeri ana mekâna dâhil1, 2
Malzeme
Düzgün kesme taş; önemli bölümü devşirme1, 2
Üst örtü
Tamamen kurşun kaplama1
Minare
Özgün minare yok; bugünkü ahşap ve sonradan1
Yanındakiler
Batıda hazire, doğuda amacı bilinmeyen bir oda1
Konum
40.650531, 35.82033 — OpenStreetMap'ten doğrulandı
Kitapta
Kültürel Miras Boyutuyla Amasya, s. 44

📍 Haritada aç

Kaynaklar

  1. Kültürel Miras Boyutuyla Amasya (Amasya: Amasya Üniversitesi, BAP Projesi SEB-BAP25-0233, 2026), 44.
  2. Zeynep Kemaloğlu, Amasya Mihrabları (Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016), 89. — H. 834 (1430) tarihi; zaviyeli planın ayrıntılı tarifi: eyvan, üçgen pandantifler, türbe, ardı ardına iki kubbeli mekân ve son cemaat yerinin ana mekâna dâhil edilmiş olması.
  3. Osman Fevzi Olcay, Amasya Şehri (Amasya: Amasya Belediyesi, 2010), 145. — “Yörgüç Paşa Camii Kitabesi”: metnin çevirisi, H. 834 (1430) yapım ve H. 840 (1436) vakfiye tarihleri.
  4. Kani Kuzucular, Amasya Kentinin Fiziksel Yapısının Tarihsel Gelişimi (İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 1994), 58. — Yapının Meydan Köprüsü'nün batısındaki konumu, mahalle adının değişimi ve H. 840 tarihli vakfiyeden aktarılan tarif.
  5. Amasya Valiliği, Amasya Şehir Rehberi (Amasya: Amasya Valiliği, 2013), 31-32. — Yörgüç Paşa'nın Amasya sancakbeyliği, Şehzade Murad'ın lalalığı ve vezirliği; yapıyı 1428'e tarihler.
  6. Atlıhan Onat Karacalı, “Amasya Kentinde Yapılı Çevrenin Tarihsel Gelişimi Üzerine Bir Değerlendirme”, The Journal of Academic Social Science Studies 14/87 (Kış 2021), 181. — Bayezid Paşa ve Yörgüç Paşa camilerinin konumlarının kasıtlı seçildiği ve şehrin iki girişini denetlediği yorumu; yapıyı 1436'ya tarihler.