Yalıboyu Rotası · 5. durak
Bu rotadaki en ayrıntılı belgelenmiş yapı. Muhasebe defterleri kaç odası, kaç dükkânı ve yılda kaç kuruş kazandığını tek tek yazmış.
Amasya'da 300 yıllık tarihi olan Taşhan, dönemin mutasarrıfı Rahtuvan Hacı Mehmet Paşa tarafından, Mimar Ferhat Kalfa'ya 1699 yılında yaptırılmıştır.2
Bu sebeple vakıf muhasebe defterlerinde “Rahtuvan Hanı demekle maruf Taşhan” şeklinde geçer.1
Büyük bir alana yayılan, iki katlı, geniş avlulu, dikdörtgen planlı ve altı kubbeli bir handır. Burmalı Minare Camii yakınında, sonradan “yangın yeri” denen Hoca Süleyman mahallesinde, Ekin/Saman Pazarı yanında bulunur.1
1837-1844 tarihli muhasebe kayıtları hanı oda oda sayar:1
| Yıl | Yıllık gelir |
|---|---|
| 1838 | 3.250 kuruş |
| 1840 | yaklaşık 4.000 kuruş |
Bu gelir hanın içindekilerden ve bitişiğindeki 24 dükkândan toplanıyordu. O yıllarda vakfın mütevellisi, evladı vâkıfeden Lütfullah b. Osman, muhasebe işlemlerine yardımcı olmuştur.1
Kayıtlara göre hanın dış kısmını oluşturan dört tarafın altında şu esnafın pazarları vardı:1
Kuyumcular ayrı sayılmış: hana bitişik ve kuzeyinde 16, kemer altında 16 olmak üzere 32 kuyumcu dükkânı. Bunların bitişiğinde ve solunda ise Hallaçlar çarşısına ait 12 dükkân daha bulunuyordu.1
Ve tuhaf bir ayrıntı: hanın ortasından bir cadde geçmekteydi.1 Yani Taşhan kapalı bir avlu değil, şehrin içinden geçtiği bir yapıydı. Ayrıca eskiden beri “Halebî arşın” üretenlerin buraya yerleştiği belirtilir.1
Rahtuvan Mehmed Paşa, taştan inşa ettirdiği bu hanı evladına vakfetmiştir. Oğlu Hacı Ahmed Bey, 1766'da hanın ortasında bir mescid ve mescidin altında bir şadırvan yaptırmıştır.1
Hanın ayrıca, şehrin ortasında bulunması sebebiyle hazine muhafazası için bir mahzeni vardı.1 18. yüzyıl kayıtlarında Taşhan'ın “bazaristan” olarak geçtiği de ifade edilmektedir.1
Yani bu yapı aynı anda han, çarşı, mescid, şadırvan ve hazine mahzeniydi. Kayıtlara göre zaman zaman depremlerde yıkılmıştır.1
Rahtuvan Hacı Mehmet Paşa, Mimar Ferhat Kalfa'ya hanı yaptırır.2
Oğlu Hacı Ahmed Bey, avlunun ortasına mescid ve altına şadırvan yaptırır.1
Muhasebe kayıtları: 63 oda, 24 bitişik dükkân, yıllık 3.250–4.000 kuruş gelir.1
Restore edilmiş ve bir bölümü otel olarak hizmet vermektedir.1
Avluya girin ve iki katın revaklarına bakın. Kayda göre altta 34, üstte 29 oda vardı.1 Bugün kaçını sayabiliyorsunuz? Restorasyon ve otel düzeni bu sayıyı değiştirmiş olabilir — aradaki fark da bir bilgidir.
Sonra avlunun ortasına bakın. Orada bir zamanlar bir mescid, altında bir şadırvan vardı.1 Bugün izini bulabilir misiniz?
Ve son olarak kemer altlarına: kuzeyde 16, kemer altında 16 kuyumcu dükkânı sıralanıyordu.1 Yukarıdaki fotoğrafta avluda duran at arabaları ve yüklü deve, bu yapının bir müze değil bir iş yeri olduğunu hatırlatıyor.
Bu sayfadaki her olgusal bilgi aşağıdaki kaynaklardan birine dayanır.
