Su ve Şifa Rotası · 4. durak
Bu rotadaki en yaşlı hamam olabilir — ve hâlâ çalışıyor. Dört ayrı adı var, yapım tarihi bilinmiyor, ama adı 1409 tarihli bir vakfiyede geçiyor.
Hamam, Hatuniye Külliyesi'nin bir parçasıdır — külliye Hatuniye Camii, Sübyan Mektebi ve bu hamamdan oluşur.1
İlk yapım tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Ama bir belge alt sınır veriyor: hamamın adı Yakut Paşa Vakfiyesi'nde geçmektedir — bu da hamamın külliyeden daha önce de var olduğunu kanıtlar.2
Yani sıralama tersine dönüyor: önce hamam vardı, külliye sonradan onun yanına kuruldu. “1409 öncesi” ifadesi bir yapım tarihi değil, bir belgede görülme tarihidir.2
Günümüzde işlevi devam ediyor —
hâlâ hamam olarak kullanılıyor.2
Rotadaki öteki yapıların çoğu müze, kalıntı ya da kapalı. Burası hâlâ kendi işini yapıyor: altı yüz yıldır insanları yıkıyor.
Dördü de kaynaklarda geçer.2 Alan Yönetim Planı yapıyı doğrudan “Hatuniye (Çelebiler-Yıldız) Hamamı” diye künyeler.2
“Çelebiler Hamamı” adı bir bilmeceye açılıyor. Mustafa Vâzıh Efendi, sur içinde Çelebiler Hamamı diye bilinen iki yapı olduğunu söyler: biri bu Çukur Hamam, diğeri Yukarı Hamam.3 Yakut Paşa Zaviyesi'nin vakfiyesinde vakfedilen hayrat arasında sur içinde bir “Çelebiler Hamamı” bulunması da bunu destekler; Kuzucular, “başka aydınlatıcı bir belge de olmadığına göre” Vâzıh'ın söylediklerinin onaylanabileceğini yazar.3
Bu sorunun kesin cevabı yok ve kaynaklar burada ayrılıyor. Bu sayfada taraf tutulmuyor.
Arşiv belgelerine dayandığını belirterek, ancak kaynak vermeden, bu hamamın Selçuklu Sultanı I. Mesud'un emirlerinden Rıdvan Bey tarafından yaptırıldığını ileri sürer.3
Halifet Gazi Vakfiyesi'nde adı geçen Rıdvan Hamamı'nın sur dışında olduğu anlaşıldığına göre, bu yapı Emir Rıdvan'ın yaptırdığı başka bir hamam olabilir — ya da Hüseyin Hüsameddin'in aktardığı bilgiler yanlıştır.3
İkisinin ortaklaştığı bir nokta var. Kuzucular, hamamın Alçak Köprü'nün özgün kotuna yakın konumunun, onun Amasya'daki en eski Türk yapılarından biri olduğunu gösterdiğini yazar.3
Vakfiyenin yılında da küçük bir fark var: kitabın dayandığı kayıt 1409 tarihli Yakut Paşa Vakfiyesi'nden söz eder;2 Kuzucular ise Yakut Paşa Zaviyesi'ne ait vakfiyeyi H. 1407 olarak verir.3 Her iki durumda da sonuç aynı: hamam 15. yüzyılın başında zaten vardı.
Yapıya batı tarafından girilir. Bölümleri şunlardır:2
Yapı, kubbe ve tonozlarda bulunan pencere, fener ve ışıklıklar sayesinde doğal olarak aydınlanmaktadır.2 Amasya Şehir Rehberi de hamamı kare planlı ve fenerli bir kubbeyle örtülü olarak tanımlar.1
Malzemede kaynaklar biraz ayrılıyor: Hatuniye Mahallesi'nin dokusunu inceleyen çalışma yapının kesme taş malzemeyle yığma teknikte inşa edildiğini söyler;4 Alan Yönetim Planı ise taş ve tuğla malzemeyle yığma teknikte inşa edildiğini kaydeder.2
Bir hamamın içi buhardan puslu olur; yan duvara pencere açmak ısıyı kaçırır. Çözüm hep yukarıdadır. Bu yapı da kubbe ve tonozlardaki pencere, fener ve ışıklıklar sayesinde doğal olarak aydınlanıyor.2
İçeri girebiliyorsan — ki bu rotada girebileceğin nadir yapılardan biri2 — sıcaklıkta dur, başını kaldır ve say: kaç delik, kaç ışık huzmesi? Buhar arttıkça o huzmeler görünür hale gelir.
Dışarıdan bakıyorsan kubbenin tepesindeki küçük feneri ara. Altı yüz yıldır aynı işi yapıyor.
Bu hamam OpenStreetMap'te kayıtlı değil; koordinatı hâlâ kitaptaki konum tarifinden tahmindir. Hatuniye Camii OSM'de 40.652057, 35.829143 noktasında — hamam onun bitişiğindedir.1
Bu sayfadaki her olgusal bilgi aşağıdaki kaynaklardan birine dayanır.
