Adım Adım Amasya

Öğretmenler için

Sınıf modülü

Amasya'yı derse taşımanın hazır yolları: yarım günlük bir alan gezisi, sınıftan çıkmadan yapılabilecek dört etkinlik ve yazdırılabilir çalışma kâğıtları.

Bu modülün omurgası tek bir fikir: öğrenciye bilgi değil, bilginin nereden geldiği öğretilir. Bu sitedeki her sayfa kaynak gösterdiği için, aynı eser üzerinden hem tarih hem de tarihçilik çalışılabilir.

Alan gezisi: Gökmedrese Mahallesi yürüyüşü

Amasya'nın en yoğun eser kümesi burada. Yedi yapı, toplam 1,1 kilometre yürüyüş. Üç türbe birbirine 15 metreden yakın; yani sınıf tek bir noktada durup üç farklı yüzyıl konuşabiliyor.

Planlama

1,1 km yürüyüş ~14 dk net yürüme Her durakta 10–15 dk Toplam ~2 saat Ortaokul

Önce: Sınıfı 7 gruba ayırın; her grup bir durağın durak sayfasını önceden okusun ve sahada kendi durağını anlatsın. Öğretmen anlatmaz, düzeltir.

Yanınıza: yazı tahtası panosu ya da sert dosya, kalem, aşağıdaki kanıt kartları, telefonla harita sayfası (çevrimdışı da çalışır).

Sonra: Sınıfta zaman şeridi etkinliğiyle kapatın: gezilen yedi yapı tahtaya doğru sırayla dizilsin.

  1. 1

    Gökmedrese Camii ve Medresesi

    Başlangıç noktası

    1266–1267. Selçuklu dönemi. Sınıfın gördüğü ilk yapı en eskisi olsun ki geri kalanı ona göre konumlansın.

    Sorun: “Bu yapı hem cami hem medrese. Bir binanın iki işi olması ne demek? Bugün okulunuzun içinde başka ne işler yapılıyor?”
  2. 2

    Yörgüç Paşa Camii

    1. duraktan 123 m

    1430. Kitabesi ebced ile yazılmış: H. 834. Kitabe atölyesinin sahadaki karşılığı burada.

    Sorun: “Kapının üstündeki yazı bir tarih söylüyor. Ama rakam yok. Tarih rakamsız nasıl yazılır?”
  3. 3

    Halifet Gazi Türbesi

    2. duraktan 273 m

    Yapım tarihi tartışmalı: 1209 mu, 1225 mi, 1228 mi? Bu durak bilerek seçildi — öğrenci ilk kez “tarihçiler de bilmiyor” cümlesini duyacak.

    Sorun: “Üç farklı yıl söyleniyor. Hangisine inanacağımıza nasıl karar veririz? Neye bakmalıyız?”
  4. 4

    Kadılar Türbesi

    3. duraktan 15 m

    14. yüzyıl sonu. İçinde bir kadı ailesi yatıyor. Yanındaki çeşme 1377–1378 tarihli.

    Sorun: “Türbenin kitabesi yok ama yanındaki çeşmenin var. Çeşmenin tarihi türbe hakkında bize ne söyleyebilir? Kesin mi söyler?”
  5. 5

    Şadgeldi Paşa Türbesi

    4. duraktan 8 m

    14. yüzyıl. Kadılar Türbesi'nin hemen yanında — sekiz adım. İki türbe, aynı dönem, aynı plan tipi.

    Sorun: “Neden yan yana? Bir şehirde türbeler rastgele mi yapılır, yoksa bir mantığı mı vardır?”
  6. 6

    Torumtay Türbesi

    5. duraktan 266 m

    1278–1279. Amasya Valisi Seyfeddin Torumtay yaptırdı. İçinde kendisi, çocukları ve torunları yatıyor.

    Sorun: “Bir tamir kitabesi varmış ama bugün yerinde yok. Kaybolan bir belge, tarihçi için ne anlama gelir?”
  7. 7

    Amasya Müzesi

    6. duraktan 396 m · bitiş

    Gezinin düğüm noktası: yol boyunca gördüğünüz yapıların sökülüp müzeye taşınmış parçaları burada — Gökmedrese'nin cami kapısı da dâhil. Bahçesinde Sultan Mesud Türbesi var.

    Sorun: “Bu kapı sabah gördüğümüz caminin kapısıydı. Şimdi burada. Bir eser, yerinde mi korunmalı yoksa müzede mi? İkisinin de iyi ve kötü yanını söyleyin.”

🗺️ Rotayı haritada gör

Sınıf içi etkinlikler

Dördü de geziye çıkmadan, yalnızca bu siteyle yapılabilir.

1 · Aynı taştan üç yıl

Kaynak eleştirisi 40 dk Grup çalışması Gümüşlü Camii

Gümüşlü Camii'nin yeniden yapım kitabesi ebced ile yazılmış. Aynı taşa bakan araştırmacılar farklı yıllar okumuş. Bu, öğrencinin “tarih kesin bilgidir” sanısını kıracak en somut örnektir.

Kim okumuşNe çıkarmış
Uzunçarşılı ve H. HüsameddinH. 890 → 1485
Osman Fevzi OlcayH. 895
Türkiye'de Vakıf Abideleri ve Eserleri 1491 — üstelik yaptıranı da başka bir kişi (Defterdar Mahmut Bey) olarak kaydediyor
  1. Sınıfı üçe ayırın. Her grup bir okumanın avukatı olsun.
  2. Her grup, Gümüşlü Camii sayfasını okuyup kendi okumasını savunsun: bu kişi kim, ne zaman yazmış, neye bakmış?
  3. Tahtaya tek soru yazın: “Hangisi doğru?” Tartıştırın.
  4. Asıl ders burada: Doğru cevap “kesin bilmiyoruz”dur. Sitedeki sayfa da bir okumayı seçmiyor, üçünü birden gösteriyor. Öğrenciye bunun zayıflık değil dürüstlük olduğunu söyleyin.
  5. Kapanış sorusu: “Bir tarihçi emin olmadığında ne yapmalı?”

Gümüşlü Camii sayfası →

2 · Efsane mi, belge mi?

Ayırt etme 30 dk Bireysel + tartışma Yazdırılabilir

Aşağıdaki cümlelerin hepsi bu sitede geçiyor ve hepsinin bir kaynağı var. Ama hepsi aynı türden bilgi değil. Öğrenci her cümleyi iki sütundan birine koyacak.

Önemli uyarı: “Efsane” sütunu “yalan” sütunu değildir. Bu anlatılar insanların inandığı, kuşaklarca taşıdığı şeylerdir ve araştırmacılar onları titizlikle kaydetmiştir. Etkinliğin amacı küçümsemek değil, türü ayırt etmek.

  • Kurtboğan Türbesi'nin kubbesi 1939 depreminde yıkıldı, 2016'da aslına uygun yeniden yapıldı.
  • Şeyh Hamza'nın mezarından uzanan bir el, kurdu boğdu.
  • Sadrazam Atik Ali Paşa, Kurtboğan Türbesi'ne defnedildi.
  • Bahşi Halife kollarını açınca abdest aldığı yerler nurla aydınlandı.
  • Hamdullah Efendi, II. Mahmut'un 1828 tarihli fermanıyla Amasya'ya sürgün edildi.
  • Serçoban'ın mendildeki sütü, bakışı kayınca damlamaya başladı.
  • İğneci Baba'nın türbesi 1893'te yandı ve mahkemenin eski sicillerinin önemli bir kısmı kül oldu.
  • Lokman Hekim'in ölümsüzlük kâğıtları köprüden Yeşilırmak'a döküldü; köprü ayaklarındaki otlar o yüzden yaz kış yeşildir.
  1. Öğrenciler tek tek işaretlesin: belge mi, anlatı mı?
  2. Sonra en zor soruyu sorun: “Nasıl karar verdin?” Ölçütleri birlikte tahtaya çıkarın (tarih verilmiş mi? kim görmüş? doğrulanabilir mi? olağanüstü bir olay mı?).
  3. Ölçütler çıktıktan sonra zor cümleyi atın ortaya: “Timur, Bahşi Halife'den iki çuval akrep isteyince Amasya'ya saldırmaktan vazgeçti.”
    Sonra ekleyin: Ankara Savaşı 1402, Bahşi Halife'nin vefatı 1524.
  4. Kapanış: “Bir anlatının tarihi tutmuyorsa o anlatı değersiz midir? Bize ne anlatır?”
Derse giriş için iki oyun

Ferhat'ın Dağı bu etkinliğin en iyi açılışıdır. Öğrenci otuz saniye boyunca dağı kazar; oyun bitince ekranda şunu görür: gerçek su kanalı 18 kilometre ve onu bir âşık değil, Roma dönemi mühendisleri yapmıştır. Efsanenin ne işe yaradığı — olağanüstü bir işi açıklamak — tek bir ekranda anlaşılır.

Lokman'ın Kâğıtları ise kazanılamaz: anlatıya göre geriye tek bir kâğıt kalmıştır. Oyundan sonra sorun: “Neden bu oyunu kazanamıyoruz?” Cevap, anlatının kendisinin bir kayıp hikâyesi olduğudur.

Cümlelerin kaynakları: Kurtboğan · Akbilek · Hamdullah Efendi · İğneci Baba · Künç Köprü

3 · Kitabe atölyesi

Takvim ve ebced 40 dk Matematikle bağlantılı Oyunlu

Hicrî takvim Ay'a, milâdî takvim Güneş'e göre işler. Bir hicrî yıl yaklaşık 11 gün kısadır. Bu küçük fark, yüzyıllar boyunca büyük bir kayma yaratır — ve öğrenci bunu kendi hesaplayabilir.

  1. Tahtaya formülü yazın: Milâdî ≈ Hicrî + 622 − (Hicrî ÷ 33)
    622'nin hicret yılı, 33'ün ise 11 günlük farkın karşılığı olduğunu açıklayın.
  2. Birlikte bir örnek yapın: Darüşşifa, H. 708. 708 + 622 = 1330; 708 ÷ 33 ≈ 21; 1330 − 21 = 1309. Kaynaklar 1308–1309 diyor.
  3. Öğrencilere Kitabe Ustası oyununu açtırın; herkes beş gerçek kitabeyi çevirsin.
  4. Ebced tablosunu gösterin ve sorun: “Tarihi rakamla değil harflerle yazmanın faydası ne, zararı ne?”
  5. Zararı zaten 1. etkinlikte görülmüştü: Gümüşlü Camii. İkisini birbirine bağlayın.

📜 Kitabe Ustası'nı aç

4 · Duvarda zaman şeridi

Kronoloji 1 ders Sınıf panosu Oyunlu

Sınıfın duvarına uzun bir şerit kâğıt asın; iki ucuna 1200 ve 1900 yazın. Her öğrenci bir eser alır, kartını hazırlar ve şeride asar.

  1. Her öğrenci bir durak sayfası seçsin; karta eserin adı, yılı, yaptıranı ve bir cümlelik ilginç bir ayrıntı yazsın.
  2. Kartlar şeride asılınca yığılma hemen görünür: 1480–1510 arasında olağanüstü bir kalabalık vardır.
  3. Asıl soruyu sorun: “Neden tam o otuz yılda bu kadar çok yapı var?” (İpucu: bu dönemde Amasya şehzade sancağıdır; II. Bayezid burada valilik yapmış, sonra padişah olmuştur.)
  4. Zaman Sırası oyunuyla pekiştirin: oyun da aynı veriden besleniyor.
  5. Boş kalan yüzyılları gösterin ve sorun: “Buralarda hiç yapı yapılmadı mı, yoksa günümüze mi ulaşmadı?”

⏳ Zaman Sırası'nı aç

Çalışma kâğıtları

Aşağıdakiler yazdırılmak için hazırlandı. Yazdırırken menü, renkler ve bağlantılar çıkmaz; yalnızca kâğıtlar basılır.

Kanıt Kartı

Ad soyad: ............................   Sınıf: ..........

Seçtiğin eser: ..................................................................

SoruCevabın
Ne iddia ediliyor?
Kim söylüyor?
O kişi nereden biliyor?
(kitabe? belge? anlatı?)
Başka bir kaynak ne diyor?
Kaynaklar ayrılıyor mu?
Ayrılıyorsa neden olabilir?
Senin hükmün ne?
“Bilmiyoruz” da bir cevaptır.

Efsane mi, belge mi?

Ad soyad: ............................   Sınıf: ..........

Cümleleri doğru sütuna yaz. Sonra en sağa nasıl karar verdiğini tek kelimeyle yaz.

Belgeye dayanıyor Anlatıya dayanıyor Ölçütüm

Kitabe Defteri — hicrîden milâdîye

Ad soyad: ............................   Sınıf: ..........

Formül: Milâdî ≈ Hicrî + 622 − (Hicrî ÷ 33)

Eser Hicrî Senin hesabın Kaynaktaki yıl
Darüşşifa (Bimarhane)708
Bayezid Paşa Camii817
Yörgüç Paşa Camii834
Hızır Paşa Camii870
Amasya Bedesteni888
Şirvanlı İsmail Türbesi1283

Son sütunu doldurmak için eserin durak sayfasına bakın. Hesabınızla kaynak arasında 1–2 yıl fark çıkması normaldir — nedenini yazın.

Müfredat bağlantısı

Buradaki etkinlikler şu becerileri hedefliyor: kanıt kullanma, kaynak eleştirisi, kronolojik düşünme, yerel tarihle bağ kurma, farklı kaynakları karşılaştırma ve belirsizliği ifade edebilme.

Kazanım kodları bilerek yazılmadı. Yanlış bir kod yazmaktansa hiç yazmamayı tercih ettik; kodlar, dersi verecek öğretmen tarafından kendi sınıf düzeyinin güncel öğretim programına göre eklenmelidir. Bu sayfa, kodlar netleştiğinde güncellenecektir.

Bu modüldeki bütün bilgiler sitedeki kaynaklı durak sayfalarına dayanır. Bir etkinliği kullanmadan önce ilgili durak sayfasını okumanız önerilir; orada her iddianın kaynağı dipnotuyla yazılıdır.